Karczewski

rodzaj sprawy Cesja sumy (cessio summae) cessio summae

Cesja sumy 50 złp przysądzonej dekretem kondescensyjnym wraz z prawem do tradycji dóbr

strona czynna Andrzej Szaniawski Nob. · Zbywca (cedent)

strona bierna Marianna Rzążewska Nob. · Nabywca

wartość 50

osoby we wpisie Andrzej Szaniawski i Marianna Rzążewska, córka zm. Stanisława Rzążewskiego i zm. Doroty Grochowskiej, jego żona – cedujący; Piotr Rzążewski, syn zm. Pawła – nabywca; następcy zm. Michała Karczewskiego zwanego Przybył – dłużnicy z dekretu

miejscowości we wpisie Rzążew

uwagi i marginalia Wszystkie trzy daty domykają się w kalendarzu 1743 r.: niedziela Reminiscere 10 III (czwartek po niej 14 III), św. Małgorzaty 13 VII (poniedziałek po nim 15 VII), wigilia św. Jakuba 24 VII – środa. Osoby i wieś Rzążew zgodne z tagami PTG do skanu 133; przydomek dłużnika („Przybył”) w tagach nie występuje.

data w brzmieniu kancelarii Feria Sexta in Crastino Festi Sancti Petri in Vinculis Anno Domini 1743

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

Kwit z sumy kapitalnej 9000 złp (z sumy pierwotnej 15 000 złp) wraz z prowizją; odstąpienie od ugody i zobowiązanie do ewikcji pod zakładem 9000 złp

strona czynna Józef Karczewski Magn. · starosta budzisiowski · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Helena Grabianka Magn. · Strona

wartość 15000

osoby we wpisie Józef Karczewski z Karczewa, starosta budzisiowski [odczyt niepewny] – kwitujący, działający imieniem własnym oraz matki i braci; Helena z Grabianków Karczewska, kasztelanowa liwska, wdowa po zm. Antonim Karczewskim, kasztelanie liwskim – matka; Michał Karczewski, [imię nieczytelne] Karczewski i Konstanty Karczewski, łowczy liwski – bracia rodzeni; Marcin Trojanowski z Trojanowa, podstoli ziemi stężyckiej, syn zm. Feliksa Trojanowskiego i zm. Teresy [nazwisko nieczytelne] – kwitowany; zm. Antoni Karczewski, wprzód pisarz (notariusz) ziemski i grodzki czerski, potem kasztelan liwski; zm. Franciszek Krzyżanowski; zm. Marianna z Sarneckich (Krzyżanowska); Krzysztof Jezierski; zm. Feliks Trojanowski; król August II (przywilej)

miejscowości we wpisie Karczew; dobra Burzec (scheda Krzysztofa Jezierskiego); wieś Trojanów; akta grodzkie lubelskie; akta grodzkie czerskie; Łomża [odczyt niepewny]

uwagi i marginalia Wpis magnacki, wykraczający poza krąg drobnej szlachty łukowskiej — dotyczy rodzin senatorskich: Karczewskich (kasztelanowie liwscy) i Trojanowskich (podstolowie stężyccy), a majątkowo — dóbr Burzec i Trojanowa oraz sum lokowanych w ziemi czerskiej i liwskiej. Do grodu łukowskiego trafił zapewne ze względu na położenie części dóbr Burzec (pow. łukowski). **Rachunek:** kwitowana suma kapitalna 9000 złp pochodzi z sumy pierwotnej 15 000 złp. Zakład (vadium) ustanowiono w wysokości równej sumie kwitowanej (9000 złp) — proporcja typowa. **Weryfikacja kalendarzowa i dat:** (1) przywilej Augusta II z 26 II 1720 — 26 II 1720 to poniedziałek, brak formuły ferialnej, więc bez sprzeczności; (2) ugoda w Trojanowie 22 VIII 1736 (środa); (3) **środa po Niedzieli Cantate 1737 = 22 V 1737** (Wielkanoc 1737 – 21 IV, Cantate – 19 V) — zgodne; (4) zabezpieczenie w aktach grodzkich czerskich 1737. Ciąg dat jest wewnętrznie spójny i chronologicznie poprawny. **Rozbieżności z tagami PTG (skan 57-084):** tag podaje „Helena Grabińska? Karczewska” — ze znakiem zapytania postawionym przez PTG; **rękopis czytelnie zapisuje „de Grabianka”**, dlatego w indeksie przyjęto formę Grabianka, odnotowując tu rozbieżność. Tagi **nie wymieniają** braci Michała i Konstantego Karczewskich ani zm. Franciszka Krzyżanowskiego (ten ostatni występuje w tagach do skanu 57-085). Imię trzeciego brata jest w rękopisie nieczytelne i **nie zostało uzupełnione domysłem**. Nazwisko panieńskie zm. Teresy Trojanowskiej wchodzi w grzbiet i jest nieczytelne — tag PTG podaje ją jako „Teresa ?”, co potwierdza nieczytelność. Urząd „Capitaneus Budzisioviensis” zapisany wyraźnie, ale identyfikacja starostwa niepewna — odczyt podano wiernie. Prawo kaduka (jus caducum) jako podstawa nabycia sumy przez Antoniego Karczewskiego z nadania królewskiego — rzadka w tej księdze podstawa tytułu. **KOREKTA ODCZYTU (dotyczy wpisów 1554, 1555, 1557, 1558 i 1559).** Urząd Marcina Trojanowskiego odczytano pierwotnie jako „Subdapifer Terrae **Czerciensis**” (podstoli ziemi czerskiej). Powtórna autopsja — dokonana przy okazji wpisu 1645 (skan 57-101), gdzie ten sam urząd zapisano wyraźnie i bez skrótu — wykazała, że właściwy odczyt brzmi **„Subdapifer Terrae Stężycensis”, tj. podstoli ziemi stężyckiej**. Odczyt zweryfikowano ponownie także na skanie 57-084 w powiększeniu. Poprawka jest zgodna z topografią: **Trojanów leży w ziemi stężyckiej**. We wszystkich wymienionych wpisach urząd poprawiono; poprawiono również urząd Piotra Trojanowskiego z Jarczowa (wpis 1558), zapisany tą samą ręką i skrótem. Nazwy urzędów Karczewskich (pisarz ziemski i grodzki **czerski**, kasztelan liwski) pozostają bez zmian — Karczew leży w ziemi czerskiej.

data w brzmieniu kancelarii Feria Quinta post Festa Solennia Sacri Pentecostes A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

Kwit z procesu i kondemnaty grodu czerskiego oraz ze wszelkich pretensji; kasacja kondemnaty

strona czynna Marcin Trojanowski Magn. · podstoli · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Helena Grabianka Magn. · Strona

osoby we wpisie Marcin Trojanowski z Trojanowa, podstoli ziemi stężyckiej – kwitujący; Helena z Grabianków Karczewska, kasztelanowa liwska, wdowa po zm. Antonim Karczewskim, kasztelanie liwskim; Józef Karczewski, starosta budzisiowski [odczyt niepewny]; Michał Karczewski; Konstanty Karczewski, łowczy liwski; słudzy (famuli) Karczewskich – kwitowani; zm. Feliks Trojanowski – z którego instancji zapadła kondemnata

miejscowości we wpisie Trojanów; dobra Karczew; akta grodzkie czerskie

uwagi i marginalia Wpis stanowi drugą część ugody zamykającej wieloletni spór Trojanowskich z Karczewskimi: we wpisie 1554 Karczewski kwituje Trojanowskiego z 9000 złp, tu — wzajemnie — Trojanowski kwituje Karczewskich z procesu i kondemnaty oraz z pretensji do dóbr Karczew. Obydwa wpisy podpisane własnoręcznie przez zeznających. Rok kondemnaty odczytany jako **1732** — końcówka porządkowa „do” (secundo) wskazuje na cyfrę 2 na końcu roku; ten sam system końcówek występuje konsekwentnie w całej księdze (1736to, 1737mo, 1743tio, 1744to). Nazwa święta w formule ferialnej została w rękopisie **przekreślona i poprawiona interlinearnie**, przez co jest nieczytelna — **daty dziennej nie zrekonstruowano** i luki nie uzupełniano domysłem. Rozbieżności z tagami PTG (skan 57-084): tagi nie wymieniają Michała ani Konstantego Karczewskich; forma nazwiska Heleny jak we wpisie 1554 (rękopis: „de Grabianka”, tag: „Grabińska?”).

data w brzmieniu kancelarii Feria Quinta post Festa Solennia Sacri Pentecostes A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Zastaw dóbr (inscriptio obligatoria) inscriptio obligatoria (oppignoratio bonorum)

Urzędowe umocnienie (roboratio) kontraktu zastawnego dóbr Kopina i Karczówek, spisanego w Łukowie 26 VI 1744, pod zakładem 40 000 złp

strona czynna Michał Karczewski Magn. · łowczowie · Strona

strona bierna Stanisław Dąbrowski Magn. · cześnik liwski · Strona

osoby we wpisie Michał Karczewski i Teresa z Załuskich Karczewska, małżonkowie, łowczowie ziemi czerskiej (żona w asystencji męża) – strona pierwsza; Stanisław Dąbrowski, cześnik liwski – strona druga; wszyscy podpisani własnoręcznie

miejscowości we wpisie Łuków; dobra Kopina i Karczówek [odczyt niepewny], w ziemi łukowskiej

uwagi i marginalia **Największy zakład (vadium) w całym opracowaniu — 40 000 złotych polskich.** Dotychczasowy rekord (7200 złp, wpis 1615) zostaje przekroczony ponad pięciokrotnie. Wskazuje to na kontrakt zastawny obejmujący cały klucz dóbr, nie zaś pojedyncze grunty. Kontrakt spisano **w Łukowie tego samego dnia** i natychmiast umocniono w grodzie — najkrótszy możliwy obieg dokumentu. **Michał Karczewski i Teresa z Załuskich występują wspólnie jako łowczowie ziemi czerskiej** (tytuł żony pochodny od urzędu męża); **Stanisław Dąbrowski — cześnik liwski**. Karczewscy z ziemi czerskiej pojawiają się w tej księdze po raz drugi (por. wpisy 1554–1555, dotyczące kasztelanów liwskich Karczewskich). Nazwa drugich dóbr odczytana niepewnie („Karczówek”); tagi PTG do skanów 57-115 i 57-116 nie zawierają tych nazw. Osoby zgodne z tagami PTG („Michał Karczewski”, „Teresa Załuska Karczewska”, „Stanisław Dąbrowski”).

data w brzmieniu kancelarii Feria Sexta post Festum Nativitatis S. Joannis Baptistae proxima A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Zastaw dóbr (inscriptio obligatoria) inscriptio obligatoria (oppignoratio bonorum)

Zastaw (obligatio) trzech wsi — Kujawy, Kopina i Karczówek — z folwarkami, młynami, karczmami, browarami i poddanymi, na trzy lata za 40 000 złp, pod zakładem 40 000 złp

strona czynna Michał Karczewski Magn. · łowczowie · Zbywca

strona bierna Stanisław Dąbrowski Magn. · cześnik · Nabywca

wartość 40000

osoby we wpisie Michał Karczewski i Teresa z Załuskich Karczewska, łowczowie ziemi czerskiej (żona w asystencji męża) – zastawiający (podpisy własnoręczne); Stanisław Dąbrowski, cześnik ziemi liwskiej – biorący w zastaw

miejscowości we wpisie wsie Kujawy [odczyt niepewny], Kopina i Karczówek [odczyt niepewny]

uwagi i marginalia **Największa transakcja majątkowa w całym opracowaniu: zastaw trzech wsi za 40 000 złotych polskich na trzy lata.** Wpis stanowi wykonanie kontraktu umocnionego w tym samym dniu (wpis 1695). **Najpełniejszy w opracowaniu opis substancji dóbr folwarcznych:** obok gruntów wyliczono **stawy i sadzawki rybne, młyny wraz z młynarzami, karczmy z karczmarzami i browary**, a z ludności — **poddanych, kmieci, ogrodników i komorników** z rodzinami, inwentarzem i sprzętem, wraz z robociznami, **angariami dziennymi i nocnymi** oraz „całym posłuszeństwem poddańczym… jak z dawna”. Dla badań nad gospodarką folwarczną ziemi łukowskiej jest to materiał pierwszorzędny (por. mniej rozbudowany wpis 1627). **Rozróżnienie tytułów prawnych małżonków:** dobra są **dziedziczne po żonie**, mąż ma do nich jedynie prawa nabyte — dlatego to ona jest właściwą zastawczynią, działającą w asystencji męża. Nazwy dwóch z trzech wsi odczytane niepewnie; tagi PTG do skanów 57-115 i 57-116 nie zawierają żadnej z nich.

data w brzmieniu kancelarii Feria Sexta post Festum Nativitatis S. Joannis Baptistae proxima A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Urzędowe umocnienie kontraktu (roboratio) roboratio contractus

urzędowe umocnienie kontraktu, zeznane przed subdelegatem (roboratio contractus coram subdelegato)

strona czynna Franciszek Nowosielski Illustr. · starosta · Strona

strona bierna Michał Karczewski Gen. · towarzysz chorągwi pancernej · Strona

osoby we wpisie Franciszek Nowosielski z Nowosielca i Zakrza, podkomorzy lubelski, ojciec, oraz Jan Nowosielski, starosta ziemi łukowskiej, syn – strona pierwsza (podpisy własnoręczne); Michał Karczewski, towarzysz chorągwi pancernej Rudzińskiego, kasztelana czernihowskiego – strona druga (podpis własnoręczny); Franciszek Staniszewski, subdelegat do tego aktu (podpis własnoręczny)

miejscowości we wpisie Grezówka [odczyt nazwy niepewny]

uwagi i marginalia **Weryfikacja kalendarzowa:** Podwyższenie Krzyża Świętego = 14 IX; **14 IX 1744 = poniedziałek**, środa po nim = **16 IX 1744** ✔ — a kontrakt spisano **tego samego dnia** („die hodierna, nempe die 16ta Septembris”), co kancelaria wyraźnie odnotowuje. **Zbieżność daty kontraktu i daty jego umocnienia jest w tej księdze rzadka** i świadczy o czynności przygotowanej z góry. **Rachunek spójny:** zakład kontraktu **2500 złp** i zakład umocnienia **2500 złp** ✔. **WPIS O NAJWYŻSZEJ RANDZE URZĘDOWEJ W CAŁYM DOTYCHCZASOWYM OPRACOWANIU.** Występują w nim: • **Jan Nowosielski, starosta ziemi łukowskiej (Capitaneus Terrae Lucoviensis)** — **zwierzchnik tego właśnie urzędu grodzkiego**, który księgę prowadzi; podpisał się własnoręcznie pełnym tytułem; • jego ojciec **Franciszek Nowosielski z Nowosielca i Zakrza, podkomorzy lubelski (Succamerarius Lublinensis)**; • **Franciszek Staniszewski, subdelegat** — ponieważ starosta jest tu **stroną**, czynności nie mógł przyjąć on sam ani jego zwykły urząd; kancelaria wyznaczyła więc **subdelegata do tego jednego aktu** (*ad hunc actum subdelegatus*). Jest to **wzorcowy przykład wyłączenia sędziego we własnej sprawie** w praktyce staropolskiej i najcenniejszy element ustrojowy tego wpisu. **„Forum ubiquinarium”** (forum wszędobylskie — właściwość każdego sądu, gdziekolwiek) — klauzula spotykana wyłącznie przy stronach najwyższej rangi; w tej księdze **po raz pierwszy**. **Tożsamość kasztelana czernihowskiego Rudzińskiego pozostaje nieustalona** — rękopis konsekwentnie pomija jego imię (por. wpisy 1931 i 1932), podobnie jak tagi PTG („? Rudziński”). **Nie uzupełniano.** **Nazwiska rodowego przy pierwszych dwóch osobach rękopis nie powtarza w tekście** (podaje je dopiero podpis i predykat „in Nowosielec et Zakrze”); tag PTG do skanu 57-173 brzmi **„Franciszek in Nowosielec et Zakrze Nowosielski”** ✔ i potwierdza odczyt. Osoby zgodne z tagami PTG („Franciszek in Nowosielec et Zakrze Nowosielski”, „Jan Nowosielski”, „Michał Karczewski”, „Franciszek Staniszewski”). ✔

data w brzmieniu kancelarii Feria Quarta post Festum Exaltationis S. Crucis proxima A.D. 1744to