Załuski

rodzaj sprawy Cesja sumy (cessio summae) cessio summae

Cesja (przelew) sumy 30 czerwonych złotych węgierskich

strona czynna Antoni Burski Gen. · Strona

strona bierna Jan Boratyński Adm. Rev. · prepozyt · Nabywca

osoby we wpisie Antoni Burski, notariusz apostolski, urzędnik konsystorza łukowskiego – cedent; ks. Jan de Boratyn Boratyński, prepozyt i oficjał łukowski – cesjonariusz; Kacper i Franciszka z Kuropatnik Załuscy, małżonkowie, starostowie [nazwa starostwa – odczyt niepewny] – pierwotni dłużnicy; Franciszek Stocki – pierwotny wierzyciel

miejscowości we wpisie Stanin; Łuków

uwagi i marginalia Pod wpisem podpis: „Antoni Burski, N[otarius] Ap[osto]l[icus]”.

data w brzmieniu kancelarii Feria Sexta ipso die Festi S. Priscae Virginis et Martyris Anno Domini 1743 (piątek, w sam dzień święta św. Pryski Dziewicy i Męczennicy 1743)

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

Kwitacja ze spraw urzędowych o gwałty i wymuszenia na organiście, kasacja protestacji i relacji

strona czynna Michał Ryszkowski Perillustr. et Adm. Rev. · prepozyt tuchowicki · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Michał Krasiński Magn. · starostowie · Dłużnik

osoby we wpisie ks. Michał in Ryszki Ryszkowski, prepozyt tuchowicki [odczyt urzędu niepewny], także w imieniu Michała Całczyńskiego, swojego organisty – kwitujący; Michał Krasiński i Aleksander Załuski, starostowie [odczyt niepewny] – kwitowani

miejscowości we wpisie Tuchowicz

uwagi i marginalia Wpis rozpoczyna się na k. 103r (skan 106), kończy u góry k. 103v (skan 107) – połączony. Sprawa dotyczy gwałtów i wymuszeń na organiście kościoła tuchowickiego. Drugi podpis pod wpisem nieczytelny. Tytulatura i urząd zeznającego odczytane częściowo niepewnie.

data w brzmieniu kancelarii pod datą sesji: Sabbatho in Vigilia Festi Nativitatis S. Joannis Baptistae Anno Domini 1743

rodzaj sprawy Cesja sumy (cessio summae) cessio summae

Cesja dwóch sum zasądzonych dekretami (1423 złp 21 gr oraz 545 złp) wraz z całym procesem

strona czynna Michel Trzeciakowicz Infid. · Zbywca (cedent)

strona bierna Krzysztof Jezierski Magn. · starosta grodecki · Nabywca

wartość 1423

osoby we wpisie Michel Trzeciakowicz, kupiec łukowski (Infid.) – cedujący; Krzysztof a Gołąbki Jezierski, starosta grodecki – cesjonariusz; sukcesorowie Kacpra i Franciszki z Kuropatnickich Załuskich, starostów [nazwa – odczyt niepewny] – dłużnicy z dekretów

miejscowości we wpisie urząd grodzki łukowski

uwagi i marginalia Wpis dopełnia poprzedni: kupiec żydowski przenosi na starostę grodeckiego wierzytelności sądowe wobec spadkobierców Załuskich. Obie sumy odczytano z zastrzeżeniem co do setek („mille quadringentos viginti trium florenos et grossos viginti unum”). Data dekretów zweryfikowana: niedziela Laetare 1742 przypadła 4 III, poniedziałek po niej to 6 III 1742. Kacper i Franciszka z Kuropatnickich Załuscy zgodni z tagami PTG do skanu 57-011; nazwa ich starostwa nieczytelna.

data w brzmieniu kancelarii Feria Quinta ante Festum Purificationis Beatissimae Virginis Mariae proxima Anno Domini 1744 [(pod tą samą datą)]

rodzaj sprawy Kompromis i sąd polubowny (compromissum) compromissum; electio superarbitri

Kwit z grzywien i kar zredukowanych ugodą polubowną do 70 złp, wraz z przelaniem prawa ich odbioru

strona czynna Andrzej Jaszowski Gen. · wicegerent łukowski · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Michał Krasiński Magn. · starosta · Wierzyciel

wartość 70

osoby we wpisie Andrzej Jaszowski, wicegerent łukowski [odczyt niepewny] – kwitujący; Michał Krasiński, starosta [odczyt niepewny] – na rzecz którego kwit; Karol Załuski, starosta [odczyt niepewny] – strona pierwotnego dekretu; Antoni Modrzewski, subdelegat – przed którym zeznano

miejscowości we wpisie —

uwagi i marginalia Wpis przechodzi ze skanu 57-033 strony lewej (k. 31v) na prawą (k. 32r). Nazwisko zeznającego w rękopisie wygląda na „Zapowski/Zapolski”, ale jego **własnoręczny podpis pod wpisem brzmi „Andreas Jaszowski”**, co zgadza się z tagiem PTG – rozbieżność rozstrzygnięta podpisem, nie domysłem. Starostwa obu magnatów (Krasiński, Załuski) zapisane skrótowo i nieczytelne – nie uzupełniano ich. Pojawia się nowy urzędnik przyjmujący wpisy: subdelegat Antoni Modrzewski.

data w brzmieniu kancelarii Feria Quinta post Diem Oculi Quadragesimalem proxima Anno Domini 1744 [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Urzędowe umocnienie kontraktu (roboratio) roboratio contractus

Urzędowe umocnienie (roboratio) kontraktu spisanego w dobrach Stanin 3 VI 1744, pod zakładem 7200 złp

strona czynna Michał Hieronim Krasiński Magn. · starosta · Strona

strona bierna Antoni Chotkowski Magn. · cześnik kijowski · Strona

osoby we wpisie Michał Hieronim Krasiński z Kraśnej Woli, starosta [odczyt urzędu niepewny], i Aleksandra z Załuskich Krasińska, małżonkowie (żona w asystencji męża) – strona pierwsza; Antoni Chotkowski, cześnik kijowski [odczyt niepewny] – strona druga

miejscowości we wpisie dobra Stanin; Kraśna Wola

uwagi i marginalia **Najwyższy zakład w tej partii księgi — 7200 złp** — i jedyny wpis z udziałem osoby o randze ogólnokrajowej: **Michała Hieronima Krasińskiego** (podpisanego własnoręcznie pełnym imieniem), późniejszego marszałka generalnego konfederacji barskiej, oraz jego żony **Aleksandry z Załuskich**. Kontrakt spisano w **dobrach Stanin** (pow. łukowski) 3 VI 1744, a do grodu łukowskiego wniesiono go po sześciu dniach, 9 VI 1744 — czas obiegu typowy dla roboracji. Nazwa starostwa Krasińskiego odczytana niepewnie (wyraz wchodzi w grzbiet); urząd Chotkowskiego odczytano jako **cześnika kijowskiego** — również niepewnie. **Nie uzupełniano domysłem.** Klauzula forum obejmuje urząd grodzki łukowski oraz — na wypadek bezkrólewia — sąd kapturowy; ta sama konstrukcja co we wpisie 1552 (kahał radzyński), charakterystyczna dla lat poprzedzających spodziewane interregnum. **Uwaga terminologiczna:** czynność ta w źródle nosi nazwę *roboratio*; w niniejszym opracowaniu oddaję ją konsekwentnie jako **urzędowe umocnienie**. Osoby zgodne z tagami PTG do skanu 57-096 („Michał in Kraśna Wola Krasiński” i „Michał Hieronim Krasiński” — obie formy odnoszą się do **tej samej osoby**, co potwierdza własnoręczny podpis; „Aleksandra Załuska Krasińska”, „Antoni Chotkowski”).

data w brzmieniu kancelarii Feria Tertia intra Octavas Festi Sanctissimi Corporis Christi Domini A.o eiusdem 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Urzędowe umocnienie kontraktu (roboratio) roboratio contractus

Urzędowe umocnienie (roboratio) skryptu ręcznego z 9 VI 1744, pod zakładem 2800 złp

strona czynna Michał Hieronim Krasiński Magn. · starosta · Strona

strona bierna Antoni Żukowski Magn. · Wierzyciel

osoby we wpisie Michał Hieronim Krasiński z Kraśnej Woli, starosta [odczyt urzędu niepewny], i Aleksandra z Załuskich Krasińska, małżonkowie (żona w asystencji męża) – wystawcy; Antoni Żukowski – na rzecz którego skrypt

miejscowości we wpisie dobra Stanin

uwagi i marginalia Drugie w ciągu jednej sesji urzędowe umocnienie dokonane przez **Krasińskich ze Stanina** (por. wpis 1615, zakład 7200 złp) — tym razem skryptu z **tego samego dnia, 9 VI 1744**, wystawionego w Staninie i tego samego dnia wniesionego do grodu łukowskiego. Zestawienie obu wpisów pokazuje, że dobra stanińskie były w czerwcu 1744 r. przedmiotem intensywnych operacji kredytowych: łącznie 7200 + 2800 = **10 000 złp zakładów w ciągu sześciu dni**. Urząd Krasińskiego odczytany niepewnie (wyraz przy grzbiecie); urząd Antoniego Żukowskiego w rękopisie zapisany skrótowo i **nieczytelny** — nie uzupełniano go domysłem. Osoby zgodne z tagami PTG do skanu 57-097 („Michał Krasiński”, „Aleksandra Załuska Krasińska”, „Antoni Żukowski”).

data w brzmieniu kancelarii Feria Tertia intra Octavas Festi Sanctissimi Corporis Christi Domini A.o eiusdem 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Zastaw dóbr (inscriptio obligatoria) inscriptio obligatoria (oppignoratio bonorum)

Urzędowe umocnienie (roboratio) kontraktu zastawnego dóbr Kopina i Karczówek, spisanego w Łukowie 26 VI 1744, pod zakładem 40 000 złp

strona czynna Michał Karczewski Magn. · łowczowie · Strona

strona bierna Stanisław Dąbrowski Magn. · cześnik liwski · Strona

osoby we wpisie Michał Karczewski i Teresa z Załuskich Karczewska, małżonkowie, łowczowie ziemi czerskiej (żona w asystencji męża) – strona pierwsza; Stanisław Dąbrowski, cześnik liwski – strona druga; wszyscy podpisani własnoręcznie

miejscowości we wpisie Łuków; dobra Kopina i Karczówek [odczyt niepewny], w ziemi łukowskiej

uwagi i marginalia **Największy zakład (vadium) w całym opracowaniu — 40 000 złotych polskich.** Dotychczasowy rekord (7200 złp, wpis 1615) zostaje przekroczony ponad pięciokrotnie. Wskazuje to na kontrakt zastawny obejmujący cały klucz dóbr, nie zaś pojedyncze grunty. Kontrakt spisano **w Łukowie tego samego dnia** i natychmiast umocniono w grodzie — najkrótszy możliwy obieg dokumentu. **Michał Karczewski i Teresa z Załuskich występują wspólnie jako łowczowie ziemi czerskiej** (tytuł żony pochodny od urzędu męża); **Stanisław Dąbrowski — cześnik liwski**. Karczewscy z ziemi czerskiej pojawiają się w tej księdze po raz drugi (por. wpisy 1554–1555, dotyczące kasztelanów liwskich Karczewskich). Nazwa drugich dóbr odczytana niepewnie („Karczówek”); tagi PTG do skanów 57-115 i 57-116 nie zawierają tych nazw. Osoby zgodne z tagami PTG („Michał Karczewski”, „Teresa Załuska Karczewska”, „Stanisław Dąbrowski”).

data w brzmieniu kancelarii Feria Sexta post Festum Nativitatis S. Joannis Baptistae proxima A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Zastaw dóbr (inscriptio obligatoria) inscriptio obligatoria (oppignoratio bonorum)

Zastaw (obligatio) trzech wsi — Kujawy, Kopina i Karczówek — z folwarkami, młynami, karczmami, browarami i poddanymi, na trzy lata za 40 000 złp, pod zakładem 40 000 złp

strona czynna Michał Karczewski Magn. · łowczowie · Zbywca

strona bierna Stanisław Dąbrowski Magn. · cześnik · Nabywca

wartość 40000

osoby we wpisie Michał Karczewski i Teresa z Załuskich Karczewska, łowczowie ziemi czerskiej (żona w asystencji męża) – zastawiający (podpisy własnoręczne); Stanisław Dąbrowski, cześnik ziemi liwskiej – biorący w zastaw

miejscowości we wpisie wsie Kujawy [odczyt niepewny], Kopina i Karczówek [odczyt niepewny]

uwagi i marginalia **Największa transakcja majątkowa w całym opracowaniu: zastaw trzech wsi za 40 000 złotych polskich na trzy lata.** Wpis stanowi wykonanie kontraktu umocnionego w tym samym dniu (wpis 1695). **Najpełniejszy w opracowaniu opis substancji dóbr folwarcznych:** obok gruntów wyliczono **stawy i sadzawki rybne, młyny wraz z młynarzami, karczmy z karczmarzami i browary**, a z ludności — **poddanych, kmieci, ogrodników i komorników** z rodzinami, inwentarzem i sprzętem, wraz z robociznami, **angariami dziennymi i nocnymi** oraz „całym posłuszeństwem poddańczym… jak z dawna”. Dla badań nad gospodarką folwarczną ziemi łukowskiej jest to materiał pierwszorzędny (por. mniej rozbudowany wpis 1627). **Rozróżnienie tytułów prawnych małżonków:** dobra są **dziedziczne po żonie**, mąż ma do nich jedynie prawa nabyte — dlatego to ona jest właściwą zastawczynią, działającą w asystencji męża. Nazwy dwóch z trzech wsi odczytane niepewnie; tagi PTG do skanów 57-115 i 57-116 nie zawierają żadnej z nich.

data w brzmieniu kancelarii Feria Sexta post Festum Nativitatis S. Joannis Baptistae proxima A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Ugoda i komplanacja (complanatio) complanatio amicabilis

urzędowe umocnienie ugody (roboratio complanationis)

strona czynna Anna Lasocka Gen. · stolniku zakroczymskim · Strona

strona bierna Jan Kobylański Gen. · Strona

osoby we wpisie Anna z Lasockich Górska, wdowa po Antonim Górskim, stolniku zakroczymskim; Jan Kobylański i Magdalena z Górskich Kobylańska; Michał Krasiński, kapitan JKM; Aleksandra z Załuskich Krasińska (jego żona)

miejscowości we wpisie Tchórzew(?); Stężyca (urząd grodzki)

uwagi i marginalia **Trzeci akt tej samej transakcji tego dnia** — po cesji sum (wpis 1803) i zapisie długu 9000 złp (wpis 1804) strony **umacniają w grodzie samą ugodę**, której wadium (9000 złp) odpowiada sumie z wpisu 1804. Rachunek w tej parze spójny. ✔ **Żona Michała Krasińskiego — [Aleksan]dra z Załuskich** — wymieniona tylko tutaj i tylko przez formułę poręczenia („pro qua pacem cavet”); **imię częściowo zasłonięte, odczyt niepewny**, a **tagi PTG do skanu 57-142 jej nie wymieniają** — rozbieżność odnotowana. **Miejsce i dzień spisania ugody [odczyty niepewne]** — „in Tchórzew… die […] Julii Anno praesenti”; **dnia miesiąca nie da się odczytać** i **nie uzupełniano go domysłem**. Klauzula jurysdykcyjna jak we wpisie 1804: **urząd grodzki stężycki albo łukowski**. Czterech sygnatariuszy, wszystkie podpisy własnoręczne.

data w brzmieniu kancelarii Sabbatho post Festum S. Margarethae Virginis et Martyris proximo A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Zastaw dóbr (inscriptio obligatoria) inscriptio obligatoria (oppignoratio bonorum)

zastaw poddanego wraz z gospodarstwem i powinnościami za 40 czerwonych złotych (obligatio subditi)

strona czynna Michał Krasiński Magn. · starosta · Zbywca

strona bierna Michał Ryszkowski Perillustr. et Adm. Rev. · prepozyt wodyński · Nabywca

osoby we wpisie Michał Krasiński, starosta [odczyt urzędu niepewny], i Aleksandra z Załuskich, małżonkowie – zastawiający; ks. Michał Ryszkowski, prepozyt wodyński – zastawnik; Paweł […], poddany, mieszkający w dobrach miasteczka Wodynie – przedmiot zastawu

miejscowości we wpisie Wodynie; pola: Celiny, Gozd, Jeleniec

uwagi i marginalia **Data zweryfikowana:** święto św. Jadwigi (15 X) w 1744 r. przypadło w czwartek, więc „Feria Secunda ante Festum S. Hedvigis proxima” = **poniedziałek 12 X 1744** ✔. **Najdokładniejszy w tym roczniku opis powinności poddańczych.** Kancelaria wylicza nie tylko osobę poddanego i jego dobytek, lecz także **wymiar pańszczyzny: trzy dni w tygodniu przez gospodarza i [jeden dzień] przez kobietę** („hebdomada per tres dies per subditum et [unum diem] per feminam praestare solita et debita”). Takie ujęcie — zastaw **człowieka wraz z jego robocizną jako źródłem dochodu** — jest w księgach grodzkich rzadkie i cenne dla historii gospodarczej. **Rachunek spójny:** suma zastawna **40 czerwonych złotych węgierskich**, zakład **„sub simili Vadio Quadraginta Aureos Hungaricalium” = 40 czerwonych złotych** ✔. Przy kursie stosowanym konsekwentnie w tej księdze (**1 czerwony złoty = 18 złp**) daje to **720 złp** — jedną z wyższych sum zastawnych rocznika. **Przeliczenia kancelaria nie podaje**; podano je tu jako obliczenie własne. **Nazwy niw zapisane po polsku w łacińskim tekście:** *Gorzchowska*, *Matejska*, *Jurazowska*, *Owczarska*, *Andrulewska* [odczyt niepewny], *Wojciekowska*, *Ząbkowskie*, a pola: **Celiny**, **Gozd**, **Jeleniec**. Nazwy ról urobione od nazwisk dawnych posiadaczy — typowy dla tej okolicy sposób oznaczania schedy. **Rozbieżność odnotowana:** Wodynie występują tu jako **oppidum (miasteczko)**, podczas gdy we wpisie 1957 z sesji trzy dni wcześniejszej — jako **villa (wieś)**; **lekcji nie ujednolicano**. Nazwa zgodna z tagami PTG do skanu 57-179 ✔, podobnie Michał Krasiński, Aleksandra Załuska Krasińska i Michał Ryszkowski ✔. **Luki:** nazwisko poddanego (urwane przy grzbiecie oprawy) oraz nazwa urzędu Michała Krasińskiego — **nie uzupełniano ich domysłem**.

data w brzmieniu kancelarii [nagłówek sesji:] Feria Secunda ante Festum S. Hedvigis electa proxima A.D. 1744to

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

Kwit Żyda z dwóch sum zasądzonych dekretami (quietatio) — wpis przechodzi na skan 57/212

strona czynna Jezierski Magn. · starosta · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Michel Trzeciakowicz Infid. · Dłużnik

osoby we wpisie [imię nieodczytane] a Gołąbki Jezierski, starosta [nazwa starostwa odczytana niepewnie] – kwitujący; Infidelis Michel Trzeciakowicz z Łukowa – kwitowany; w tle: następcy zm. Kacpra i Franciszki z Kuropatnickich Załuskich

miejscowości we wpisie Łuków

uwagi i marginalia **Najwyższe sumy w tej partii — i to w sprawie z Żydem.** Dwie sumy: **1453 złp 23 gr** oraz **545 złp**, razem blisko **dwa tysiące złotych polskich**. Dla porównania zastawy z sąsiednich kart opiewają na 8–120 złp. Rozliczenie tego rzędu między starostą a łukowskim Żydem pokazuje, że **kredyt żydowski obsługiwał także wielką własność**, nie tylko drobną szlachtę. **Siglum *Infidelis*** — stosowane w tej księdze konsekwentnie wobec Żydów (por. Abram i Gałda Jaswowiczowie, nr 2078–2079). Imię zapisano w formie **Michel**, nie *Michael*, co odpowiada brzmieniu żydowskiemu; tag PTG podaje spolszczone „Michał Trzeciakowicz”. **Rozbieżność odnotowana**; w polu `postacie` zachowuję formę rękopiśmienną **Michel**. **Data drugiego dekretu zweryfikowana rachubą:** *Feria Quinta ante Diem Purificationis BVM Anno 1744to* — Oczyszczenie NMP 2 II 1744 przypadało w niedzielę, czwartek przed nim to **30 I 1744** ✔. **Data sesji zweryfikowana:** *Feria Tertia in Crastino Festi S. Thomae Apostoli* — św. Tomasz 21 XII 1744 przypadał w poniedziałek, nazajutrz to **wtorek 22 XII 1744** ✔. Ta formuła **potwierdza rachubę**, co czyni sprzeczność w nagłówku poprzedniej sesji (nr 2119) tym wyraźniejszą. **Imienia kwitującego nie odczytałem** — końcówka *…chonis* nie układa się w mianownik, a wyraz leży przy krawędzi karty. **Tag PTG podaje „? a Gołąbki Jezierski” — również bez imienia**: ta sama luka po obu stronach. **Jezierscy z Gołąbek** występują w tej księdze wielokrotnie (Jan Franciszek — pisarz grodzki łukowski, Ludwik, Krzysztof, Franciszek — miecznik); tutaj przedstawiciel rodu nosi urząd **starosty**. **Wpis przechodzi z karty na kartę** — kończy się na k. 209v (skan 57/212). **Zgodność z tagami PTG do skanu 57-211** ✔: „? a Gołąbki Jezierski”, „Michał Trzeciakowicz”, „Kacper Załuski”, „Franciszka Kuropatnicka Załuska”.

data w brzmieniu kancelarii Feria Tertia in Crastino Festi S. Thomae Apostoli A.D. 1744to