Staniszewski

rodzaj sprawy Urzędowe umocnienie kontraktu (roboratio) roboratio contractus

Urzędowe umocnienie (roboratio) skryptu ręcznego z 24 maja 1743 r.

strona czynna Franciszek Nowosielski Illustr. · pułkownik · Strona

strona bierna Franciszek Nowosielski Illustr. · Strona

osoby we wpisie Franciszek Nowosielski, pułkownik i rotmistrz J.K.M. i Rzeczypospolitej, oraz Zofia z Gozdzkich, małżonkowie – rodzice; Jan Konstanty Nowosielski, syn – strona pierwsza; Franciszek Rudnicki – strona druga (wierzyciel); Franciszek Staniszewski, podczaszy [odczyt niepewny] – subdelegat

miejscowości we wpisie Łuków (miejsce wystawienia skryptu)

uwagi i marginalia Pod wpisem własnoręczny podpis: „Franciscus Nowosielski mp”; poniżej podpisu duże przekreślenie. Data skryptu podana w źródle wprost: Łuków, 24 V 1743. Osoby zgodne z tagami do skanu 086; urząd subdelegata odczytany niepewnie.

data w brzmieniu kancelarii Coram Subdelegato N. Francisco Staniszewski, Pocillatore [Latyczowskim – odczyt niepewny]

rodzaj sprawy Urzędowe umocnienie kontraktu (roboratio) roboratio contractus

Zatwierdzenie (roboratio) kontraktu rezygnacyjnego czwartej części dóbr podolskich

strona czynna Mikołaj Staniszewski Magn. · podczaszy latyczowski · Strona

strona bierna Łukasz Przyłucki Gen. · subdelegat · Strona

osoby we wpisie Mikołaj Staniszewski, podczaszy latyczowski, syn zm. Jakuba Staniszewskiego, podczaszego latyczowskiego, i Ewy z Rudzińskich, wnuk zm. Walentego Staniszewskiego i Jadwigi ze Skórzewskich, dziedzic czwartej części dóbr – strona pierwsza; Łukasz Przyłucki, subdelegat grodzki kamieniecki podolski, szczególny pełnomocnik Antoniego Chrzanowskiego – strona druga

miejscowości we wpisie miasteczko Kasperowce; wsie Lisiczniki i Horyhlady; województwo podolskie, ziemia kamieniecka; dobra Olszyce; Kamieniec Podolski

uwagi i marginalia Wpis wyjątkowy w tej księdze: dotyczy dóbr **na Podolu** (ziemia kamieniecka), a w Łukowie zostaje tylko zatwierdzony. Odsłania też rzadko notowaną klauzulę o sądach właściwych „w czasie bezkrólewia” (iudicium capturale, sąd marszałkowski) – formularz przewidujący interregnum. Wszystkie osoby zgodne z tagami PTG do skanu 57-009. Nazwy dóbr rozstrzygnięto dzięki wpisowi 1113 i tagom do skanu 57-010: chodzi o Kasperowce, Lisiczniki i Horyhlady – miejscowości nad Dniestrem, w okolicy Zaleszczyk i Czerwonogrodu, co zgadza się ze starostwem czerwonogrodzkim nabywcy.

data w brzmieniu kancelarii Feria Quarta post Diem Conversionis Sancti Pauli Apostoli proxima Anno Domini 1744

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

Kwit z 22 000 złp – dopełnienia ceny za czwartą część dóbr podolskich

strona czynna Mikołaj Staniszewski Magn. · podczaszy latyczowski · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Antoni Chrzanowski Magn. · starosta · Dłużnik

wartość 22000

osoby we wpisie Mikołaj Staniszewski, podczaszy latyczowski – kwitujący; Antoni Chrzanowski, starosta czerwonogrodzki, pułkownik JKM i Rzeczypospolitej – kwitowany; Łukasz Przyłucki, jego pełnomocnik – z którego rąk wypłacono sumę

miejscowości we wpisie miasteczko Kasperowce; wsie Lisiczniki i Horyhlady; dobra Olszyce

uwagi i marginalia **Najwyższa suma w całym opracowaniu: 22 000 złotych polskich.** W rękopisie wykreślono pierwotnie wpisane „octoginta”. Transakcja podolska (Kasperowce z Lisicznikami i Horyhladami) rozliczana przed urzędem łukowskim – ślad tego, że kancelaria grodzka przyjmowała akty stron przebywających akurat w ziemi łukowskiej, niezależnie od położenia dóbr.

data w brzmieniu kancelarii Feria Quarta post Diem Conversionis Sancti Pauli Apostoli proxima Anno Domini 1744 [(pod tą samą datą)]

rodzaj sprawy Rezygnacja i sprzedaż dóbr (resignatio bonorum) resignatio bonorum

Rezygnacja (donatio) czwartej części dóbr podolskich – miasteczka i dwóch wsi, z prawem patronatu obu obrządków

strona czynna Mikołaj Staniszewski Magn. · podczaszy latyczowski · Zbywca

strona bierna Antoni Chrzanowski Magn. · starosta · Nabywca

osoby we wpisie Mikołaj Staniszewski, podczaszy latyczowski – rezygnujący; Antoni Chrzanowski, starosta czerwonogrodzki, pułkownik JKM i Rzeczypospolitej – nabywca; współsukcesorowie Lutomirscy – pozostali współwłaściciele

miejscowości we wpisie miasteczko Kasperowce; wsie Lisiczniki i Horyhlady; województwo podolskie; Trybunał Koronny w Lublinie; Kamieniec Podolski

uwagi i marginalia Wpis zaczyna się na k. 8r (skan 57-009) i kończy na k. 8v (skan 57-010). Najobszerniejsza formuła przynależności w całym opracowaniu – z młynami, karczmami, stawami, poddanymi wraz z prawem poszukiwania zbiegów oraz **prawem patronatu parafii obrządku rzymskiego i greckiego**, czego w materiale łukowskim nie ma ani razu. Nazwy dóbr (Kasperowce, Lisiczniki, Horyhlady) czytelne i zgodne z tagami PTG do skanu 57-010 (tag „Kaszprowice” to zapewne zniekształcenie Kasperowiec).

data w brzmieniu kancelarii Feria Quarta post Diem Conversionis Sancti Pauli Apostoli proxima Anno Domini 1744 [(pod tą samą datą)]

rodzaj sprawy Zapis sumy i oprawa posagu (inscriptio, dotalitium) inscriptio simplicis debiti; dotalitium et reformatio

Cesja wszystkich praw, zapisów i kontraktów do dóbr podolskich, w tym praw posagowych i dożywotnich żony

strona czynna Mikołaj Staniszewski Magn. · podczaszy latyczowski · Zbywca (cedent)

strona bierna Antoni Chrzanowski Magn. · starosta · Nabywca

osoby we wpisie Mikołaj Staniszewski, podczaszy latyczowski, i Zofia z Żaberowskich Staniszewska, córka zm. Wojciecha Żaberowskiego, stolnika inowłodzkiego, i Agnieszki [nazwisko – odczyt niepewny], małżonkowie (żona w asystencji męża jako opiekuna małżeńskiego oraz Franciszka Gołaskiego jako przyjaciela do tego aktu przybranego) – cedujący; Antoni Chrzanowski, starosta czerwonogrodzki – cesjonariusz

miejscowości we wpisie miasteczko Kasperowce; wsie Lisiczniki i Horyhlady

uwagi i marginalia Wpis zaczyna się na k. 8v (skan 57-010) i kończy na k. 9r. Osobno wymieniono zrzeczenie się przez żonę praw posagowych i dożywotnich – bez tego rezygnacja z wpisu 1113 nie byłaby skuteczna. Rzadka w tej księdze formuła asystencji: żona działa przy mężu jako „tutor coniugalis” oraz przy przybranym przyjacielu (amicus ad hunc actum assumptus). Tag PTG do skanu 57-010 podaje żonę i jej ojca ze znakiem zapytania („Zofia Żaberowska?”, „Wojciech Żaberowski?”), co odpowiada trudności odczytu w oryginale.

data w brzmieniu kancelarii Feria Quarta post Diem Conversionis Sancti Pauli Apostoli proxima Anno Domini 1744 [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

Kwit z sumy prowizjonalnej 84 złp od kapitału 200 złp, przysądzonej dekretem z 1743 r.

strona czynna Marianna Zabłocka Nob. · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Zygmunt Staniszewski Magn. · miecznik · Dłużnik

wartość 200

osoby we wpisie Marianna Zabłocka, żona Bartłomieja Świderskiego, oraz Elżbieta Zabłocka, panna, córki zm. Jana Zabłockiego, w asystencji Bartłomieja Świderskiego – kwitujące; Zygmunt Staniszewski, miecznik ziemi warszawskiej [brak w tagach PTG] – kwitowany; zm. Jan Dziewulski – pierwotny dłużnik; Jan Korycki – posiadacz dóbr zastawnych (dóbr czyli sort we wsi Dziewule), z którego rąk odebrano sumę złożoną tego dnia w sekwestrze urzędu

miejscowości we wpisie wieś Dziewule

uwagi i marginalia **Rachunek:** prowizja 84 złp od kapitału 200 złp = **42 % kapitału**, co przy stopie 10 % rocznie (poświadczonej wpisami 1654–1655) odpowiada mniej więcej czterem latom zaległości. **Weryfikacja kalendarzowa — obie daty zgodne:** (1) zapis „Feria Sexta post Dominicam Jubilate proxima A.D. 1731” = **20 IV 1731** (Jubilate 15 IV 1731) ✔; (2) dekret „Feria Secunda in **Crastino** Festi Immaculatae Conceptionis BVM, anno proxime elapso 1743” = poniedziałek **9 XII 1743** (8 XII 1743 była niedziela, nazajutrz — poniedziałek) ✔. **Zygmunt Staniszewski, miecznik ziemi warszawskiej** — urząd mazowiecki; **tagi PTG do skanu 57-111 go nie wymieniają**. Sumę wypłacił nie dłużnik, lecz **posiadacz dóbr zastawnych** (Jan Korycki) — konstrukcja typowa: zastawnik płaci obciążenie, by oczyścić posiadane dobra. Dalszy ciąg wpisu przechodzi na skan 57-112. **Rewizja po ponownym odczycie skanu 57-111 (na prośbę Użytkownika):** (1) **Jan Zabłocki, ojciec kwitujących, jest w rękopisie zmarły** („Zabłockie **ol.** N. Joannis Zabłocki filiae”) — skrót „ol.” stoi na końcu wiersza i został poprzednio przeoczony; tag PTG „Jan Zabłocki” tego nie rozstrzyga. (2) **Data dekretu**: poprzedni odczyt „in ipso Festo” był błędny — w rękopisie stoi skrót „in Cr̃no” = *in Crastino*; z tym odczytem **rozbieżność kalendarzowa znika** (poniedziałek 9 XII 1743). To ta sama pułapka skrótu, którą w opracowaniu opisano przy innych wpisach. (3) Pominięta poprzednio klauzula: suma **„ad praesens in Sequestro Officii praesentis die actu hodierni reposita”** — została tego dnia złożona w **sekwestrze (depozycie) urzędu**, a dopiero stamtąd, formalnie „z rąk” Koryckiego, podjęta przez kwitujące; to rzadko notowany ślad procedury depozytowej grodu. (4) Wyraz „Provisionali” (określenie sumy) jest **dopiskiem nad wierszem**; wstawka „Bonorum seu Sortium in Bonis Villae Dziewule sitorum” jest **dopisana na marginesie** ze znakiem odsyłacza „#”. (5) Sigla: kwitujące — **NN.**; Bartłomiej Świderski i zm. Jan Zabłocki — **N.**; Zygmunt Staniszewski — **M.** (*Magnificus*, miecznik ziemi warszawskiej); zm. Jan Dziewulski i Jan Korycki — **G.** Rozbieżność z tagami PTG: tag podaje „Elżbieta Zabłocka **Świderska**”, natomiast rękopis określa Elżbietę jako **pannę niezamężną (virgo innupta)**; zamężna jest jej siostra Marianna. Odnotowuję bez korygowania tagu.

data w brzmieniu kancelarii Feria Tertia in Vigilia Festi Nativitatis S. Joannis Baptistae A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

kwitacja sumy z ugody (quietatio)

strona czynna Leon Opacki Gen. · Strona

strona bierna Leon Opacki Gen. · podczaszy warszawski · Strona

osoby we wpisie Leon z Mińska Opacki; Zygmunt z Mińska Opacki, podczaszy warszawski (ojciec, zm.); Joanna z Głewa Lasocka Opacka (matka, zm.); Mikołaj Staniszewski i Zofia z Zaborowskich Staniszewska, małżonkowie

miejscowości we wpisie Osiecz(?); akta grodzkie czerskie(?)

uwagi i marginalia **Sprzeczność kalendarzowa odnotowana, nie wygładzona:** formuła brzmi „Feria Tertia in ipso Festo S. Andreae Apostoli Anno eodem [1739]”, tymczasem **św. Andrzej Apostoł (30 XI) w roku 1739 wypadał w poniedziałek**, nie we wtorek. **Ani daty, ani roku nie poprawiano.** **Miesiąc ugody zapisany cyfrowo-łacińskim skrótem („Mensis 8bris/9bris”) i odczytany niepewnie** — wrzesień, październik albo listopad 1739; **nie rozstrzygano**. Rachunek: kwitowana **1000 złp z sumy pierwotnej 5000 złp** (jedna piąta); reszty źródło nie rozlicza — **nie uzupełniano**. **Skreślenie kancelaryjne:** pisarz napisał najpierw „Stanislaum”, przekreślił i wpisał **„Nicolaum Staniszewski”** — forma zgodna z tagiem PTG do skanu 57-144 („Mikołaj Staniszewski”). ✔ **Nazwy miejscowe [odczyty niepewne]:** miejsce zawarcia ugody („in Osiecz…”) oraz urząd grodzki, w którym ją umocniono („Actis Castrensibus Cernensibus” — czerskie?). **Nie identyfikowano ich domysłem.** Osoby zgodne z tagami PTG („Leon de Miński Opacki”, „Zygmunt de Miński Opacki”, „Joanna Lasocka Opacka”, „Mikołaj Staniszewski”, „Zofia Zaborowska”). ✔ **Joanna z Lasockich Opacka pochodziła z tego samego domu Lasockich z Głewa, co Konstanty Lasocki z wpisu 1803** — związek odnotowano jako obserwację, **bez ustalania stopnia pokrewieństwa**, którego źródło nie podaje.

data w brzmieniu kancelarii Feria Secunda ante Festum S. Mariae Magdalenae proxima A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Urzędowe umocnienie kontraktu (roboratio) roboratio contractus

urzędowe umocnienie kontraktu, zeznane przed subdelegatem (roboratio contractus coram subdelegato)

strona czynna Franciszek Nowosielski Illustr. · starosta · Strona

strona bierna Michał Karczewski Gen. · towarzysz chorągwi pancernej · Strona

osoby we wpisie Franciszek Nowosielski z Nowosielca i Zakrza, podkomorzy lubelski, ojciec, oraz Jan Nowosielski, starosta ziemi łukowskiej, syn – strona pierwsza (podpisy własnoręczne); Michał Karczewski, towarzysz chorągwi pancernej Rudzińskiego, kasztelana czernihowskiego – strona druga (podpis własnoręczny); Franciszek Staniszewski, subdelegat do tego aktu (podpis własnoręczny)

miejscowości we wpisie Grezówka [odczyt nazwy niepewny]

uwagi i marginalia **Weryfikacja kalendarzowa:** Podwyższenie Krzyża Świętego = 14 IX; **14 IX 1744 = poniedziałek**, środa po nim = **16 IX 1744** ✔ — a kontrakt spisano **tego samego dnia** („die hodierna, nempe die 16ta Septembris”), co kancelaria wyraźnie odnotowuje. **Zbieżność daty kontraktu i daty jego umocnienia jest w tej księdze rzadka** i świadczy o czynności przygotowanej z góry. **Rachunek spójny:** zakład kontraktu **2500 złp** i zakład umocnienia **2500 złp** ✔. **WPIS O NAJWYŻSZEJ RANDZE URZĘDOWEJ W CAŁYM DOTYCHCZASOWYM OPRACOWANIU.** Występują w nim: • **Jan Nowosielski, starosta ziemi łukowskiej (Capitaneus Terrae Lucoviensis)** — **zwierzchnik tego właśnie urzędu grodzkiego**, który księgę prowadzi; podpisał się własnoręcznie pełnym tytułem; • jego ojciec **Franciszek Nowosielski z Nowosielca i Zakrza, podkomorzy lubelski (Succamerarius Lublinensis)**; • **Franciszek Staniszewski, subdelegat** — ponieważ starosta jest tu **stroną**, czynności nie mógł przyjąć on sam ani jego zwykły urząd; kancelaria wyznaczyła więc **subdelegata do tego jednego aktu** (*ad hunc actum subdelegatus*). Jest to **wzorcowy przykład wyłączenia sędziego we własnej sprawie** w praktyce staropolskiej i najcenniejszy element ustrojowy tego wpisu. **„Forum ubiquinarium”** (forum wszędobylskie — właściwość każdego sądu, gdziekolwiek) — klauzula spotykana wyłącznie przy stronach najwyższej rangi; w tej księdze **po raz pierwszy**. **Tożsamość kasztelana czernihowskiego Rudzińskiego pozostaje nieustalona** — rękopis konsekwentnie pomija jego imię (por. wpisy 1931 i 1932), podobnie jak tagi PTG („? Rudziński”). **Nie uzupełniano.** **Nazwiska rodowego przy pierwszych dwóch osobach rękopis nie powtarza w tekście** (podaje je dopiero podpis i predykat „in Nowosielec et Zakrze”); tag PTG do skanu 57-173 brzmi **„Franciszek in Nowosielec et Zakrze Nowosielski”** ✔ i potwierdza odczyt. Osoby zgodne z tagami PTG („Franciszek in Nowosielec et Zakrze Nowosielski”, „Jan Nowosielski”, „Michał Karczewski”, „Franciszek Staniszewski”). ✔

data w brzmieniu kancelarii Feria Quarta post Festum Exaltationis S. Crucis proxima A.D. 1744to