Bzowski

rodzaj sprawy Zapis sumy i oprawa posagu (inscriptio, dotalitium) inscriptio simplicis debiti; dotalitium et reformatio

Zapis (inskrypcja) sumy 150 złp na rzecz przyszłego męża

strona czynna Elżbieta Bzowska Nob. · Dłużnik

strona bierna Antoni Radzikowski Nob. · Strona

wartość 150

osoby we wpisie Elżbieta Bzowska (Bzozowska), c. zm. Grzegorza Bzowskiego, wdowa po zm. Wojciechu Rzążewskim – zapisująca; Antoni Radzikowski, s. Andrzeja Radzikowskiego, jej przyszły mąż – na jego rzecz zapis

miejscowości we wpisie —

uwagi i marginalia Wpis dotyczy tej samej osoby, co tag „Elżbieta Bzozowska pv Rzążewska sv Radzikowska”.

data w brzmieniu kancelarii Feria Sexta ipso die Festi Conversionis S. Pauli Apostoli Anno Domini 1743 (piątek, w sam dzień Nawrócenia św. Pawła Apostoła 1743) [(pod tą samą datą)]

rodzaj sprawy Inne czynności varia

Zeznanie dziedziców i posesorów wsi Bzów (początek wpisu)

strona czynna Andrzej Jaszowski Gen. · wicegerent łukowski · Strona

osoby we wpisie Andrzej Jaszowski, wicegerent łukowski [odczyt tytułu niepewny], Antoni Smoniewski, Franciszek Iwanowski, Franciszek Chojecki, Wojciech Bzowski, Franciszek Wielgórski, Ignacy Zaliwski, Wojciech Kowalewski, Maciej Świderski [odczyt niepewny] – dziedzice i posesorowie dóbr wsi Bzów, także w imieniu pozostałych współdziedziców

miejscowości we wpisie wieś Bzów

uwagi i marginalia Początek wpisu; treść zasadnicza na skanie 024.

data w brzmieniu kancelarii Sabbatho post Festum S. Valentini Martyris proximo Anno Domini 1743 (sobota po święcie św. Walentego Męczennika 1743)

rodzaj sprawy Zapis sumy i oprawa posagu (inscriptio, dotalitium) inscriptio simplicis debiti; dotalitium et reformatio

Zapis (inskrypcja) sumy 150 złp na rzecz przyszłej żony

strona czynna Jakub Wielgórski Nob. · Dłużnik

strona bierna Agata Bzowska Nob. · Strona

wartość 150

osoby we wpisie Jakub Wielgórski, s. zm. Jana Wielgórskiego – zapisujący; Agata Bzowska, c. Wojciecha Bzowskiego, jego przyszła żona – na jej rzecz zapis

miejscowości we wpisie —

uwagi i marginalia Na marginesie późniejsza adnotacja z datą 1749 (kwit/kasacja) – odczyt częściowy.

data w brzmieniu kancelarii Feria Sexta ante Festum S. Mathiae Apostoli proxima Anno Domini 1743 (piątek przed świętem św. Macieja Apostoła 1743) [(pod datą piątku przed św. Maciejem 1743)]

rodzaj sprawy Cesja sumy (cessio summae) cessio summae

Cesja sumy 40 złp

strona czynna Kazimierz Bzowski Nob. · Strona

strona bierna Fabian Chromiński Nob. · Nabywca

wartość 40

osoby we wpisie Kazimierz Bzowski, s. Wojciecha Bzowskiego – cedent; Fabian Chromiński, s. zm. Macieja – cesjonariusz; Maciej Modrzewski – pierwotny dłużnik

miejscowości we wpisie wieś Bzów

uwagi i marginalia Adnotacja: zeznający nie umie pisać.

data w brzmieniu kancelarii Sabbatho post Dominicam Oculi Quadragesimalem proximo Anno Domini 1743 (sobota po niedzieli Oculi 1743) [(pod tą samą datą)]

rodzaj sprawy Darowizna dóbr i osób (donatio) donatio perpetua

Darowizna półtora zagona roli oraz dwóch zagonów z łąką

strona czynna Anna Grochowska Nob. · Zbywca

strona bierna Marcin Bzowski Nob. · Nabywca

osoby we wpisie Anna Grochowska, córka zm. Jakuba Grochowskiego, wdowa po zm. Macieju Tchórzewskim zwanym Cieszyk – darczyni; Marcin Bzowski, syn Ludwika Bzowskiego, oraz jego sukcesorzy – obdarowany; Jan Tchórzewski, Krzysztof Tchórzewski i sławetny Daniel Sarnecki – sąsiedzi miedzą

miejscowości we wpisie Tchórzew [nazwa drugiego członu odczytana niepewnie] (wieś); granice Bzowskie [odczyt niepewny]; granice Karczewskie; granice Kartkowskie [odczyt niepewny]

uwagi i marginalia Adnotacja pisarza: „Ignara personae litterarum”. W tekście skreślono słowo „unum” przy drugiej działce. Przydomek „Cieszyk” zgodny z tagiem „Maciej Tchórzewski Cieszyk”; tag „Anna Grochowska pv Tchórzewska sv Bzowska” wskazuje, że darczyni poślubiła następnie Bzowskiego.

data w brzmieniu kancelarii [pod datą: Feria Secunda post Diem Conductus Paschae proxima A.D. 1743]

rodzaj sprawy Zastaw dóbr (inscriptio obligatoria) inscriptio obligatoria (oppignoratio bonorum)

Kwitowanie z sumy zastawnej 60 złp i kasacja inskrypcji

strona czynna Józef Rzążewski Nob. · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Marcin Bzowski Nob. · Dłużnik

wartość 60

osoby we wpisie Józef Rzążewski, syn Kazimierza Rzążewskiego – kwitujący; Marcin Bzowski, syn zm. Ludwika Bzowskiego, oraz jego sukcesorzy – kwitowany; Stanisław Rzążewski – ten, który sumę zapisał

miejscowości we wpisie Rzążew (wieś)

uwagi i marginalia Wtorek po niedzieli Cantate 1740 = 17 V 1740. Osoby i wieś Rzążew zgodne z tagami do skanu 064.

data w brzmieniu kancelarii [pod datą: Feria Secunda post Diem Conductus Paschae proxima A.D. 1743]

rodzaj sprawy Darowizna dóbr i osób (donatio) donatio perpetua

Darowizna dwóch zagonów roli obsianych oziminą

strona czynna Mateusz Rzążewski Nob. · Zbywca

strona bierna Andrzej Bzowski Nob. · Nabywca

osoby we wpisie Mateusz Rzążewski, syn zm. Wawrzyńca Rzążewskiego zwanego Ochnik – darczyńca; Andrzej Bzowski, syn zm. Szymona Bzowskiego, oraz jego sukcesorzy – obdarowany; Jakub Żarniarz, poddany wielmożnego Olędzkiego – sąsiad miedzą

miejscowości we wpisie Rzążew Kornica (wieś); droga Kowielna

uwagi i marginalia Adnotacja pisarza: „Ignarus personae litterarum”. Przydomek „Ochnik”, nazwisko Żarniarz i wieś Rzążew Kornica zgodne z tagami do skanu 066; nazwisko wielmożnego (Olędzki) zgodne z tagiem „? Olędzki”.

data w brzmieniu kancelarii [Protocollon Inscriptionum 6tum, sub actu Feria Secunda post Diem Conductus Paschae proxima A.D. 1743]

rodzaj sprawy Cesja sumy (cessio summae) cessio summae

Cesja sumy 8 złp z sumy pierwotnej 16 złp

strona czynna Grzegorz Radzikowski Nob. · Zbywca (cedent)

strona bierna Andrzej Bzowski Nob. · Nabywca

wartość 16

osoby we wpisie Grzegorz Radzikowski – cedujący; Andrzej Bzowski, syn zm. Szymona Bzowskiego – cesjonariusz; Rozalia Rzążewska, żona Macieja Wielgórskiego – ta, która sumę zapisała

miejscowości we wpisie Rzążew Kornica (wieś)

uwagi i marginalia Adnotacja pisarza: „Ignarus personae litterarum”. Poniedziałek po oktawie Bożego Ciała 1742 = 4 VI 1742. Osoby („Rozalia Rzążewska Wielgórska”, Maciej Wielgórski, Andrzej i Szymon Bzowscy, Grzegorz Radzikowski) oraz wieś Rzążew Kornica zgodne z tagami do skanu 066.

data w brzmieniu kancelarii [Protocollon Inscriptionum 6tum, sub actu Feria Secunda post Diem Conductus Paschae proxima A.D. 1743]

rodzaj sprawy Zastaw dóbr (inscriptio obligatoria) inscriptio obligatoria (oppignoratio bonorum)

Zastaw (obligacja) sześciu zagonów placu w sumie 44 złp w srebrnej monecie na trzy lata

strona czynna Wojciech Rzążewski Nob. · Zbywca

strona bierna Mikołaj Twarowski Gen. · burgrabia liwski · Nabywca

wartość 44

osoby we wpisie Wojciech Rzążewski, syn zm. Jakuba Rzążewskiego zwanego Ochnik – zastawiający; Mikołaj Twarowski, burgrabia liwski, oraz jego sukcesorzy – biorący w zastaw; zm. Grzegorz Bzowski – ten, który dobra pierwotnie zastawił; sukcesorzy zm. Tyrzyńskiego, podczaszego halickiego [odczyt niepewny] – sąsiedzi miedzą

miejscowości we wpisie Kornica (wieś); droga wiejska; droga Zagumienna

uwagi i marginalia Adnotacja pisarza: „Ignarus personae litterarum”. Piątek nazajutrz po Narodzeniu NMP 1729 = 9 IX 1729 (data zgodna z dniem tygodnia). Osoby (Wojciech i Jakub Rzążewscy Ochnikowie, Mikołaj Twarowski, Grzegorz Bzowski) oraz wieś Kornica zgodne z tagami do skanu 071. Rodzaj monety i nazwisko podczaszego halickiego odczytane niepewnie.

data w brzmieniu kancelarii Feria Tertia post Diem Misericordiae proxima Anno Domini 1743

rodzaj sprawy Darowizna dóbr i osób (donatio) donatio perpetua

Darowizna (donatio) pięciu zagonów roli z dóbr nabytych

strona czynna Kazimierz Bzowski Nob. · Zbywca

strona bierna Kazimierz Bzowski Nob. · Nabywca

osoby we wpisie Kazimierz Bzowski, syn Wojciecha – darczyńca; Stanisław Bzowski – obdarowany; sąsiad (miedza): Wojciech Kowalewski

miejscowości we wpisie wieś Bzów; droga wiejska

uwagi i marginalia Zweryfikowano: św. Mikołaj Biskup 6 XII 1743 przypadł w piątek, wigilia to czwartek 5 XII 1743. Nazwisko sąsiada odczytane pewnie („Kowalewski”), ale w tagach PTG do skanu 165 go nie ma – rozbieżność odnotowana. Nazwa uroczyska, od którego zaczynają się zagony, nieczytelna. Na lewym marginesie późniejsza nota kancelaryjna – nieczytelna.

data w brzmieniu kancelarii Feria Quinta pridie Festi Sancti Nicolai Episcopi Anno Domini 1743

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Darowizna dóbr i osób (donatio) donatio perpetua

darowizna (donatio) ról

strona czynna Anna Grochowska Nob. · Strona

strona bierna Anna Grochowska Nob. · Strona

osoby we wpisie Anna z Grochowskich Tchórzewska (wdowa); Jakub Grochowski (ojciec, zm.); Maciej Tchórzewski (mąż, zm.); Marcin Bzowski, syn Ludwika (obdarowany); Jan Tchórzewski Cieszyk i Krzysztof Tchórzewski (sąsiedzi miedz)

miejscowości we wpisie Tchórzew Główki; granica Brzeska; droga Wiglin(?); granice Karczewskie(?); droga wiejska

uwagi i marginalia Nazwisko rodowe zeznającej w rękopisie oddane jako **„Grochowska”**; tag PTG podaje „Anna Grochowska Tchórzewska” oraz — z literówką — „Jabub Grochowski” (Jakub). Zgodne. ✔ Przydomek „Cieszyk” przyjęto za tagiem PTG („Jan Tchórzewski Cieszyk”); w rękopisie zapis daje się czytać także jako **„Czekszyk”** — **rozbieżność odnotowana**. Nazwy dróg i granic: **„ad viam Wiglin”** oraz **„ad Granities Karczewskie”** — obie **[odczyt niepewny]**, nie identyfikowano ich domysłem. Nazwa **„Granitie Brzeska”** czytelna pewnie. Darowizna na rzecz **dwóch osób — ojca i syna Bzowskich** — przy czym formuła następców odnosi się w rękopisie tylko do syna („et ejus Successoribus”); **zachowano bez wygładzania**. Brak w tym wpisie zastrzeżenia dożywocia — inaczej niż we wpisie 1721. **Rewizja odczytu („olim” zamiast „et”).** Pierwotny przekład czytał wyraz przed imieniem ojca jako „et” i robił z Marcina **syna** Ludwika. W tej kancelarii skrót **„ol.” (olim)** zapisywany jest jako „o” z przekreśloną laską i łudząco przypomina „et”; rozstrzyga przypadek gramatyczny — dopełniacz przy „filio” znaczy **„synowi [kogoś]”**, nie „i synowi”. Kierunek filiacji potwierdza wpisy 375 i 385 („Marcin Bzowski, syn Ludwika Bzowskiego”). Wzorzec sprawdzono na rękopisie: wpis 246 (skan 56-043, „Antonio Domaszowski … **Casimiri filio**”) i wpis 302 (skan 56-051, „Stephano Jasienski **ol. N. Pauli filio**”).

data w brzmieniu kancelarii Feria Tertia in Crastino Festi SS. Petri et Pauli Apostolorum A.D. 1744to [(pod tą samą datą)]

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Zastaw dóbr (inscriptio obligatoria) inscriptio obligatoria (oppignoratio bonorum)

kwitacja z dwóch sum zastawnych po 32 złp (razem 64 złp) i kasacja inskrypcji (quietatio)

strona czynna Fabian Chromiński Nob. · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Stanisław Bzowski Nob. · Dłużnik

wartość 64

osoby we wpisie Fabian Chromiński, syn zm. Macieja Chromińskiego [zob. uwagi] – kwitujący; Stanisław Bzowski, syn zm. Wojciecha Bzowskiego – kwitowany; Maciej Modrzewski – pierwotny zapisujący obie sumy; Franciszek Wielgórski – pierwszy wierzyciel, następnie cedent

miejscowości we wpisie wieś dziedziczna Bzów

uwagi i marginalia **Wszystkie trzy daty pośrednie zweryfikowane i zgodne:** • „Feria Quarta post Dominicam Judica Quadragesimalem proxima A.D. 1738” = **środa 26 III 1738** (Judica 23 III 1738 = niedziela) ✔; • „Feria Sexta post eandem Diem Judica Anno eodem 1738” = **piątek 28 III 1738** ✔ — a więc **cesja nastąpiła dwa dni po inskrypcji**, co jest w tym roczniku niezwykle krótkim odstępem i wskazuje, że Wielgórski działał jako pośrednik, nie jako rzeczywisty wierzyciel; • „Feria Sexta post Festum SS. Simonis et Judae Apostolorum proxima A.D. 1739” = **piątek 30 X 1739** (święto 28 X 1739 = środa) ✔. **Rachunek:** dwie sumy po **32 złp**, łącznie **64 złp**. Rękopis podaje drugą jako „**similiter Triginta duorum**”, czyli wprost odsyła do pierwszej — co potwierdza odczyt obu liczebników. **Imię Modrzewskiego rozstrzygnięte dwoma przypadkami diagnostycznymi:** rękopis ma **biernik „N. Matthiam Modrzewski”** oraz **ablatyw „a N. Matthia Modrzewski”** — obie formy należą do *Matthias*, czyli **Maciej** (dla Mateusza byłyby *Matthaeum* i *Matthaeo*). Zgodne z tagiem PTG „Maciej Modrzewski” ✔. **Imię ojca zeznającego pozostaje nierozstrzygnięte.** Rękopis podaje je w **dopełniaczu** („ol. N. Math[a]ei / Mathiae Chromiński”), a więc w jedynym przypadku, w którym obie formy są w tej ręce mylące; **przypadku diagnostycznego w tym wpisie nie ma**. Kształt końcówki bliższy jest formie **-aei** (Mateusz), natomiast tagi PTG do skanu 57-189 podają **„Maciej Chromiński”**. Zgodnie z przyjętą zasadą w bazie zapisano formę z tagów, ale **rozbieżność odnotowano wprost** — lekcja „Mateusz” nie jest wykluczona. Zob. notę „Matthias czy Matthaeus” w arkuszu „O źródle i metodzie”. **Kwitowany płaci jako „perpetuus Juris quaesitor”** — wieczysty nabywca praw do obciążonych dóbr, a nie jako pierwotny dłużnik. To ta sama konstrukcja co we wpisach 1976 i 2006: **kto nabył dobra, ten spłaca ciążące na nich sumy**. **Zgodność z tagami PTG do skanu 57-189** („Fabian Chromiński”, „Maciej Chromiński”, „Stanisław Bzowski”, „Wojciech Bzowski”, „Maciej Modrzewski”, „Franciszek Wielgórski”) ✔ — komplet osób. **Nazwy wsi Bzów tagi do tego skanu nie zawierają** — rozbieżność odnotowana.

data w brzmieniu kancelarii [wpis w tej samej sesji co nr 2004–2006:] Feria Sexta ante [Festum] OO. SS. proxima A.D. 1744to

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

Wzajemny kwit po ugodzie w sprawie o gwałty żołnierskie (quietatio mutua ex composito)

strona czynna Paweł Jastrzębski Gen. · podsędek · Strona

strona bierna Michał Rzążewski Nob. · Strona

osoby we wpisie Paweł Jastrzębski, podsędek [odczyt urzędu niepewny] ziemski łukowski, towarzysz chorągwi pancernej Teodora Szaniawskiego, łowczego litewskiego, oraz Antoni Gołębiowski, żołnierz tejże chorągwi – strona pierwsza; Michał Rzążewski, Stanisław Bzowski, Marcin Krasuski Strączek, Józef Krasuski Magdalon i Paweł Krasuski Chudziak – strona druga

uwagi i marginalia **Zatarg wojskowo-szlachecki zakończony ugodą.** Po jednej stronie stoi **towarzysz chorągwi pancernej** i **żołnierz tejże chorągwi**, po drugiej — pięciu miejscowych szlachciców, w tym trzej **Krasuscy o trzech różnych przydomkach** (Strączek, Magdalon, Chudziak). Zarzuty są opisane technicznie: **gwałty** (*violentiae*), **wymuszenie** (*concussio*) i **pobicie** (*convulneratio*), przy czym rękopis **imiennie wskazuje sprawców po stronie wojskowej** — Rzążewskiego i Bzowskiego, określonych jako *milites turmales*. Nietypowe jest to, że **żołnierze wymienieni są po stronie drugiej**, a więc razem z Krasuskimi, przeciwko towarzyszowi i Gołębiowskiemu — sprawa dzieli więc chorągiew od wewnątrz, a nie przeciwstawia wojska cywilom. **Odczyt tego układu podaję tak, jak stoi w rękopisie, i nie wygładzam go**, choć jest zaskakujący. **Chorągiew pancerna Teodora Szaniawskiego, łowczego W.Ks.Litewskiego** — to najbardziej konkretna wzmianka wojskowa w tej partii księgi. Wraz z nr 2035 (towarzysze i rotmistrz chorągwi, cześnik owrucki Mateusz Zarzecki) daje ona obraz **obecności jednostek wojskowych w ziemi łukowskiej jesienią 1744 r.** i ich sporów z miejscową szlachtą. *Miles turmalis* to szeregowy żołnierz roty (pocztowy), *commilito* — towarzysz, czyli szlachcic służący konno z własnym pocztem; kancelaria rozróżnia oba stopnie precyzyjnie. **Ugoda polubowna** (*inita compositio*) kasuje nie tylko protestacje i relacje, ale i **wszelkie dekrety** (*Decreta quaevis*) — sprawa doszła więc już do wyroków. **Trzy podpisy własnoręczne** — Pawła Jastrzębskiego, Michała Rzążewskiego i Marcina Krasuskiego — czyli **po obu stronach sporu**; brak formuły *ignari litterarum*. **Odczyt urzędu niepewny — i sprzeczność do odnotowania.** Wyraz stojący przed *Terrestris Lucoviensis* odczytuję najprawdopodobniej jako **Subjudex** (podsędek), ale majuskuła i dwie pierwsze litery nie są pewne. Trzeba przy tym zaznaczyć, że **we wpisie nr 2035 ten sam urząd** (*Subjudex Terrestris*) **przypisano Stempowskiemu** — również przy niepewnym odczycie nazwy ziemi. **Co najmniej jeden z tych dwóch odczytów musi być błędny**; nie rozstrzygam który i pozostawiam obie lekcje oznaczone. **Datacja zweryfikowana:** *Feria Secunda post Festum S. Martini Pontificis proxima* — św. Marcin 11 XI 1744 wypadał w środę, najbliższy poniedziałek po nim to **16 XI 1744** ✔. Jest to **nowa sesja**, trzy dni po sesji z nr 2031–2039. **Zgodność z tagami PTG do skanu 57-196** ✔: „Paweł Jastrzębski”, „Teodor Szaniawski”, „Antoni Gołębiowski”, „Michał Rzążewski”, „Stanisław Bzowski”, „Marcin Krasuski Strączek”, „Józef Krasuski Magdalon”, „Paweł? Krasuski Chudziak” — tagi opatrują imię Pawła Krasuskiego znakiem zapytania; **rękopis potwierdza odczyt Paulus** ✔.

data w brzmieniu kancelarii Feria Secunda post Festum S. Martini Pontificis proxima A.D. 1744to