Zbysław

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Darowizna dóbr i osób (donatio) donatio perpetua

Darowizna sumy zasądzonej na rzecz konwentu bernardynów łukowskich, na sufragia za duszę (donatio ad pias causas)

strona czynna Antoni Popławski Gen. · towarzysz chorągwi · Zbywca

osoby we wpisie Antoni Popławski, towarzysz chorągwi, brat cioteczny i sukcesor zm. Stanisława Zbysława – darczyńca; Ojcowie Zakonu Braci Mniejszych Obserwantów św. Franciszka, konwent łukowski – obdarowani; zm. Stanisław Zbysław, towarzysz tejże chorągwi – po nim suma; zm. Mateusz Zarzecki, cześnik owrucki, rotmistrz chorągwi – pierwotny dłużnik; Franciszka z Zawadzkich, wdowa po Zarzeckim, obecnie żona Stempowskiego, podsędka ziemskiego – strona pozwana w dekrecie

miejscowości we wpisie Łuków (konwent bernardynów)

uwagi i marginalia **Wpis wyjątkowy w tym roczniku pod trzema względami.** **(1) Środowisko wojskowe.** Zarówno darczyńca, jak i zmarły, po którym suma, są **towarzyszami chorągwi** (*commilitones cohortis*), a pierwotnym dłużnikiem jest **rotmistrz tejże chorągwi** (*praefectus cohortis*), noszący zarazem urząd ziemski **cześnika owruckiego**. Cała sprawa toczy się więc **wewnątrz jednej jednostki wojskowej**: żołnierz pozwał swojego rotmistrza (a po jego śmierci — jego wdowę) o zaległą należność, zapewne żołd albo pożyczkę. Takie sprawy trafiają do ksiąg grodzkich rzadko i tym cenniejszy jest ten ślad. **(2) Darowizna na cele pobożne** (*ad pias causas*). Suma nie zostaje sprzedana ani scedowana odpłatnie, lecz **darowana bernardynom łukowskim** — *Ordo Fratrum Minorum de Observantia S. Francisci, Conventus Lucoviensis* — wprost **„dla pomnożenia czci Bożej, na sufragia za duszę”** zmarłego Zbysława. Zakonnicy dostają nie gotówkę, lecz **wierzytelność wraz z prawem jej dochodzenia**: mogą sumę windykować, kwitować z niej i procesować się o nią. Jest to typowa w XVIII w. forma legatu — **darowizna roszczenia zamiast pieniędzy**. **(3) Trzykrotnie zamężna kobieta jako strona pozwana.** Franciszka z Zawadzkich występuje jako żona kolejno **trzech mężów** (drugim był Mateusz Zarzecki, trzecim — Stempowski, podsędek ziemski), a w chwili wydania dekretu **była wdową** (*pro tunc in viduali statu existens*). Kancelaria śledzi jej stan cywilny z drobiazgową dokładnością, bo od niego zależało, **czy i w czyjej asystencji mogła odpowiadać przed sądem**. **Pokrewieństwo:** *frater amitalis* — **brat cioteczny**, czyli spokrewniony przez siostrę ojca. Ten sam termin z rodziny *amita* pojawia się we wpisie nr 2034 (tam: *amita* — ciotka rodzona). **Odczyty niepewne — wyliczone jawnie:** nazwa chorągwi i nazwisko jej pana; **imię świętej** w datacji dekretu (odczytuję *S. Bro[s]chae V. et Martyris*, **nie rozwiązuję**); **rok dekretu w tekście nie występuje**, więc **datacji tej nie da się zweryfikować rachubą** — podaję ją tak, jak stoi, i **niczego nie domyślam**; urząd Stempowskiego (*Subjudicis Terrestris …ensis*) odczytuję jako **łukowski**, ale bez pewności; imienia Stempowskiego rękopis nie podaje. **Wpis przechodzi z kolumny na kolumnę** — kończy się w prawej kolumnie skanu 57-195 (k. 194r), gdzie po tekście widnieje **podpis własnoręczny Antoniego Popławskiego** oraz dopisek wzmiankujący **gwardiana konwentu**, częściowo zalany atramentem i **nieodczytany**. **Zgodność z tagami PTG do skanu 57-195** ✔: „Antoni Popławski”, „Stanisław Zbysław ?” (tag z znakiem zapytania — rękopis potwierdza formę **Zbysław**), „Mateusz Zarzecki”, „Franciszka Zawadzka Zarzecka”. **Stempowskiego tagi nie notują** — rozbieżność odnotowana.

data w brzmieniu kancelarii [wpis w tej samej sesji co nr 2031–2034:] Feria Sexta post Festum S. Martini Pontificis proxima A.D. 1744to