Konopka

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Darowizna dóbr i osób (donatio) donatio perpetua

darowizna poddanego nieżonatego (donatio subditi)

strona czynna Jakub Rzążewski Gen. · Zbywca

strona bierna Michał Gołaski Gen. · Nabywca

osoby we wpisie Jakub Rzążewski – darczyńca; Michał Gołaski – obdarowany; pracowity Marcin Konopka, poddany dziedziczny, nieżonaty – przedmiot darowizny

miejscowości we wpisie dobra Łyska [odczyt nazwy niepewny] – miejsce urodzenia poddanego

uwagi i marginalia **Drugi tego dnia wpis o darowiźnie człowieka** — po Tomaszu Banasiu (nr 1981) ten sam Jakub Rzążewski daje temu samemu Michałowi Gołaskiemu **drugiego poddanego, Marcina Konopkę**. Zestawienie obu wpisów jest pouczające: Banaś przechodzi **z żoną, dziećmi, inwentarzem i całym gospodarstwem**, Konopka — **sam jeden**, bo źródło określa go jako **„innubum”, czyli nieżonatego**. Kancelaria odróżnia więc poddanego osiadłego (z gospodarstwem) od poddanego wolnego stanu, którego nabywca może dopiero **osadzić** („in Bonis suis locandi”). **Formuła władzy nad poddanym jest w tym wpisie wyjątkowo szeroka i dosłowna:** „tenendi, habendi et possidendi ac in Bonis suis locandi atque **pro usu et libitu suo convertendi**” — trzymania, mienia, posiadania, osadzania w swoich dobrach i **obracania wedle użytku i upodobania**. To jedno z najostrzejszych sformułowań poddaństwa w całym opracowanym materiale; podano je w przekładzie dosłownie, bez łagodzenia. **„Cum omni ejusdem Subditi proprietate, propinquitate, jure, dominio”** — obok własności i zwierzchności wymieniono **propinquitas**, czyli krąg krewnych poddanego; przechodzą oni wraz z nim. **Wyraz „innubum” odczytany pewnie co do liter, ale jest w tej księdze hapaksem** — nie występuje w żadnym innym opracowanym wpisie. Sens („nieżonaty”) potwierdza kontrast z wpisem nr 1981. **Nazwa dóbr, w których poddany się urodził, odczytana niepewnie** („in Bonis Łyska nativum”): litery układają się w „Lyska”/„Łyska”, ale nazwa ta **nie występuje ani w tagach PTG do tego skanu, ani nigdzie indziej w dotychczas opracowanym materiale**. Luki nie uzupełniano. **Uwaga terminologiczna:** „nativum” znaczy tu **urodzonego** (imiesłów od *nasci*), a nie *nobilis*. To ta sama pułapka, która wcześniej spowodowała błędne otagowanie polskiego „urodzony” we wpisach 29, 631 i 831. **Czynność należy do jednej transakcji sprzedaży:** wpisy 1981–1983 przekazują ludzi i grunt w formie darowizny, a wpis nr 1984 kwituje **cenę 600 złp** za całość. Zob. uwagi do nr 1984. **Rozbieżność z tagami PTG:** tagi do skanu 57-184 wymieniają „Marcin Konopka” ✔, ale **nie notują nazwy dóbr** jego urodzenia. Rozbieżność odnotowana.

data w brzmieniu kancelarii [wpis w tej samej sesji co nr 1981:] Feria Secunda in C^no Festi S. Lucae Evangelistae A.D. 1744to

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

kwitacja z ceny 600 złp za poddanych i schedę (quietatio de pretio)

strona czynna Jakub Rzążewski Gen. · Zbywca

strona bierna Michał Gołaski Gen. · Nabywca

wartość 600

osoby we wpisie Jakub Rzążewski – kwitujący (zbywca); Michał Gołaski – kwitowany (nabywca, płacący); pracowity Tomasz Banaś z żoną oraz pracowity Marcin Konopka, poddani – objęci ceną wraz z gruntami

miejscowości we wpisie wieś dziedziczna Tchórzew Rogale

uwagi i marginalia **Ten wpis odsłania prawdziwy charakter trzech poprzednich.** Nr 1981, 1982 i 1983 spisano w formie **darowizny** (*dat, donat*), bez podania jakiejkolwiek sumy. Dopiero tutaj, w czwartym akcie tej samej sesji, Jakub Rzążewski kwituje Michała Gołaskiego z **sześciuset złotych polskich „pro pretio Bonorum”, czyli TYTUŁEM CENY** — i wylicza dokładnie to, co przekazał trzema wcześniejszymi wpisami: **Tomasza Banasia z żoną i gruntami, Marcina Konopkę oraz schedy w Tchórzewie Rogalach**. **Była to więc sprzedaż ubrana w formę darowizny.** Konstrukcja *donatio + quietatio de pretio* jest w prawie staropolskim regularnym sposobem przeniesienia własności: sama darowizna przenosi prawo bez ograniczeń związanych ze sprzedażą, a osobna kwitacja z ceny dokumentuje, że świadczenie wzajemne zostało spełnione. **Bez zestawienia czterech wpisów łącznie obraz transakcji byłby fałszywy** — dlatego cena 600 złp została przypisana do tego wpisu, a nie powielona przy nr 1981–1983 (co zawyżyłoby statystykę wartości czterokrotnie). **Poprawka kwoty w rękopisie:** pisarz napisał najpierw **„de Summa Quingentos Florenos Polt.” (500 złp)**, przekreślił całą frazę i zapisał na nowo **„de Summa Sexcentorum Florenos Polt.” (600 złp)**. Do statystyki przyjęto **600 złp** — wartość ostateczną; wartość skreśloną odnotowano tutaj. **Cena obejmuje ludzi i ziemię łącznie**, bez rozbicia na pozycje — kancelaria traktuje poddanych i grunt jako jeden przedmiot obrotu. To jedna z nielicznych w tym roczniku wzmianek pozwalających oszacować **rynkową wartość poddanego**: 600 złp za dwóch poddanych (jednego osiadłego z rodziną i gospodarstwem, jednego nieżonatego) wraz ze schedą gruntową. Dla porównania: we wpisie nr 699 zastaw dwóch poddanych z rodzinami i gospodarstwami opiewał na 1000 złp. **Forma „moderni Quietatorij”** zamiast poprawnego *moderni Quietati* („teraźniejszego kwitowanego”) jest nieregularna; oddano ją zgodnie z sensem, formę źródłową odnotowano. **Podpis własnoręczny z formułą „m[anu] p[ropria]”** — Jakub Rzążewski podpisał wszystkie cztery akty tej sesji.

data w brzmieniu kancelarii [wpis w tej samej sesji co nr 1981–1983:] Feria Secunda in C^no Festi S. Lucae Evangelistae A.D. 1744to