Banaś

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Darowizna dóbr i osób (donatio) donatio perpetua

darowizna poddanego wraz z rodziną, inwentarzem i gospodarstwem (donatio subditi)

strona czynna Jakub Rzążewski Gen. · Zbywca

strona bierna Michał Gołaski Gen. · Nabywca

osoby we wpisie Jakub Rzążewski i Józef Rzążewski – darczyńcy; Michał Gołaski, syn Józefa Gołaskiego – obdarowany; pracowity Tomasz Banaś, poddany, z żoną i dziećmi – przedmiot darowizny; Szymon Rzążewski, brat rodzony [darczyńcy] – wobec niego szczególne zobowiązanie ewikcyjne

miejscowości we wpisie wieś dziedziczna Rzą… [nazwa ucięta przy oprawie – zob. uwagi]

uwagi i marginalia **Wpis rzadkiego typu: przedmiotem darowizny jest CZŁOWIEK — poddany wraz z całym gospodarstwem.** Kancelaria wylicza go tak samo, jak wyliczyłaby grunt: „Laboriosum Thomam Banas, Subditum suum, una cum uxore, pueris, pecoribus, pecudibus, bobus, totaque re familiari domestica, nec non casa, agris, campis, pratis … per ipsum tentis et possessis … laboribus, datiis, dationibus, obventionibus quibusvis per ipsum praestari solitis”. Darowany jest więc **cały byt gospodarczy chłopa**: on sam, żona, dzieci, inwentarz żywy, chałupa, użytki i — co istotne prawnie — **przypisane do niego robocizny i daniny**. **W tym roczniku to drugi taki wpis** obok zastawu dwóch poddanych z rodzinami i gospodarstwami za 1000 złp (nr 699). Czynność spisano jako **darowiznę, bez podania sumy** — ale **nie była to darowizna**: w tej samej sesji, we wpisie nr 1984, Jakub Rzążewski kwituje Michała Gołaskiego z **600 złp „pro pretio Bonorum” (tytułem ceny)** za dokładnie ten sam przedmiot. Cena została więc przypisana wpisowi nr 1984, żeby nie liczyć jej czterokrotnie; ten wpis pozostaje bez kwoty. **Ewikcja szczególna wskazuje na spór w rodzinie:** obok zwykłej *evictio generalis* darczyńcy zobowiązują się bronić nabywcy **„a G. Simone Rzążewski, fratre suo germano, et aliis”** — imiennie od własnego brata rodzonego. Kancelaria wymienia z nazwiska tylko tego, po kim spodziewa się roszczenia. **Nazwa wsi ucięta przy oprawie.** Wiersz kończy się słowami „in haereditate Villa Rzą…”, a dalszy ciąg wchodzi w grzbiet i jest na skanie nieczytelny. Kontekst (obie strony to Rzążewscy, a tagi PTG do sąsiednich skanów notują Rzążew) wskazuje na **Rzążew**, ale **jest to hipoteza, nie odczyt** — luki nie uzupełniano. **Imię ojca darczyńców nieodczytane** — koniec pierwszego wiersza wchodzi w grzbiet; podano tylko to, co czytelne. **Jeden podpis własnoręczny — Jakub Rzążewski**; przy Józefie Rzążewskim kancelaria nie odnotowała ani podpisu, ani formuły o nieumiejętności pisma. **Data zweryfikowana:** „Feria Secunda in Crastino Festi S. Lucae Evangelistae” — św. Łukasz 18 X 1744 wypadł w niedzielę, nazajutrz to **poniedziałek 19 X 1744** ✔. Kolejne potwierdzenie zasady **„in C^no” = in crastino**. **Zgodność z tagami PTG do skanu 57-184** („Jakub Rzążewski”, „Józef Rzążewski”, „Szymon Rzążewski”, „Michał Gołaski”, „Józef Gołaski”) ✔. **Poddanego Tomasza Banasia tagi nie notują** — indeksy PTG systematycznie pomijają osoby stanu chłopskiego; rozbieżność odnotowana.

data w brzmieniu kancelarii [nagłówek sesji:] Feria Secunda in C^no Festi S. Lucae Evangelistae A.D. 1744to

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

kwitacja z ceny 600 złp za poddanych i schedę (quietatio de pretio)

strona czynna Jakub Rzążewski Gen. · Zbywca

strona bierna Michał Gołaski Gen. · Nabywca

wartość 600

osoby we wpisie Jakub Rzążewski – kwitujący (zbywca); Michał Gołaski – kwitowany (nabywca, płacący); pracowity Tomasz Banaś z żoną oraz pracowity Marcin Konopka, poddani – objęci ceną wraz z gruntami

miejscowości we wpisie wieś dziedziczna Tchórzew Rogale

uwagi i marginalia **Ten wpis odsłania prawdziwy charakter trzech poprzednich.** Nr 1981, 1982 i 1983 spisano w formie **darowizny** (*dat, donat*), bez podania jakiejkolwiek sumy. Dopiero tutaj, w czwartym akcie tej samej sesji, Jakub Rzążewski kwituje Michała Gołaskiego z **sześciuset złotych polskich „pro pretio Bonorum”, czyli TYTUŁEM CENY** — i wylicza dokładnie to, co przekazał trzema wcześniejszymi wpisami: **Tomasza Banasia z żoną i gruntami, Marcina Konopkę oraz schedy w Tchórzewie Rogalach**. **Była to więc sprzedaż ubrana w formę darowizny.** Konstrukcja *donatio + quietatio de pretio* jest w prawie staropolskim regularnym sposobem przeniesienia własności: sama darowizna przenosi prawo bez ograniczeń związanych ze sprzedażą, a osobna kwitacja z ceny dokumentuje, że świadczenie wzajemne zostało spełnione. **Bez zestawienia czterech wpisów łącznie obraz transakcji byłby fałszywy** — dlatego cena 600 złp została przypisana do tego wpisu, a nie powielona przy nr 1981–1983 (co zawyżyłoby statystykę wartości czterokrotnie). **Poprawka kwoty w rękopisie:** pisarz napisał najpierw **„de Summa Quingentos Florenos Polt.” (500 złp)**, przekreślił całą frazę i zapisał na nowo **„de Summa Sexcentorum Florenos Polt.” (600 złp)**. Do statystyki przyjęto **600 złp** — wartość ostateczną; wartość skreśloną odnotowano tutaj. **Cena obejmuje ludzi i ziemię łącznie**, bez rozbicia na pozycje — kancelaria traktuje poddanych i grunt jako jeden przedmiot obrotu. To jedna z nielicznych w tym roczniku wzmianek pozwalających oszacować **rynkową wartość poddanego**: 600 złp za dwóch poddanych (jednego osiadłego z rodziną i gospodarstwem, jednego nieżonatego) wraz ze schedą gruntową. Dla porównania: we wpisie nr 699 zastaw dwóch poddanych z rodzinami i gospodarstwami opiewał na 1000 złp. **Forma „moderni Quietatorij”** zamiast poprawnego *moderni Quietati* („teraźniejszego kwitowanego”) jest nieregularna; oddano ją zgodnie z sensem, formę źródłową odnotowano. **Podpis własnoręczny z formułą „m[anu] p[ropria]”** — Jakub Rzążewski podpisał wszystkie cztery akty tej sesji.

data w brzmieniu kancelarii [wpis w tej samej sesji co nr 1981–1983:] Feria Secunda in C^no Festi S. Lucae Evangelistae A.D. 1744to