460/232

[s. 232] Actum in Curia Regali Lucoviensi in Terminis officiorum seu Querelarum Feria Secunda ante Festum Conversionis Sancti Pauli Apostoli proxima, Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo Tertio. In Termino hodierno conservato ex Decreto Dilationis Inquisitionis Parti utrique in ante Actis Terminis officiorum seu Querelarum per officium praesens concessae, in diem praesentem legitime provenienti et incidenti. Proposuit officiose coram praesenti Capitaneali Castrensi Lucoviensi officio infrascripta pars Actorea contra infranominatam partem Citatam ex Copia Citationis suae Literas, cuius tenor sequitur talisque est eiusmodi: Stanislaus Domaszewski [?] Lucoviensis et Capitaneus. Vobis Generosis Annae Jackowska et Hedvigi Dobrowska, Generosi Mathiae Dobrowski consorti legitimae, in bonis Villae Popławy, [?] Nobili Krzeczkowska, certo iure possessoribus, de praemissis bonisque vestris generaliter omnibus. Vigore Regio et nostro Capitaneali, qua in hac parte fungimur, mandamus authoritate, ut [s. 233L] coram nobis seu officio nostro Capitaneali Castrensi Lucoviensi in Terminis officiorum seu Querelarum in Curia Regali Lucoviensi Feria Secunda ante Festum Sancti Francisci Confessoris proxima celebrandis, vel his deficientibus in aliis tandem subsequentibus proximis, ad Instantiam Instigatoris officii nostri eiusque Delatricis Nobilis Elizabethae Popławska, Nobilis Severini Popławski consortis legitimae, personaliter et peremptorie compareatis. Quae Vos utrasque, matrem cum filia, simul pro uno eodemque tempore, viduam matrem per se, maritatam cum assistentia mariti sui, Actrix quoque cum mariti sui assistentia, secundo post obtentam super Vobis in ante Actis terminis paenam contumaciae citat pro paenis ex merito infrascripto decernendis, ideo: Quia Vos tempore et loco in protestatione contra Vos coram officio nostro et Actis Castrensibus Lucoviensibus per Actricem facta expresso, ad quam se Actrix in toto cum hac praesenti Citatione refert, postquam praefatorum bonorum possessionem attigistis et vicinitatem proximam cum Actrice accepistis, adeo maximas sine omni occasione in Actricem et maritum eius excitastis inimicitias, ut in [s. 233P] vita et fortunis suis secure tam in Curia sua quam et extra Curiam habitare possit. Et enim primum in protestatione expresso tempore tu Generosa Dobrowska, vilipensa[?] securitate Viarum publicarum, dum Actrix die Sancta et solenni Ecclesiam Trzebiesoviensem, eiusdem Ecclesiae immunitate et securitate assecurata, cum aliis hominibus per aggerem Villae Popławy, ut pietati in Deum vacaret, transgrederetur, curru insequeretis eandem Actricem, nulla habita ratione solennitatis statusque ipsius Nobilitaris, immemorque securitatis publicae verbis turpissimis et ignominiosissimis, adstantibus paene multis hominibus et quasi per tumultum accurrentibus, affecisti, verborum contumeliis lacerasti. Postmodum, omissis aliis conviciorum temporibus, subsequenti alio temporis spatio, dum Actrix cum marito suo secure, nihil mali a quopiam evenire sperans, domi suae sederet, tu Generosa Jackowska consulto transeundo praeter Curiam Actricis cum familia tua et operariis ex messe redeuntibus Curiam et residentiam Actricis aggressa es, tumultum ibidem excitasti maximum, probris igno- [s. 234L] miniosissimis cum exclamationibus familiae et operariorum Actricem ipsiusque maritum in domo ipsius affecisti; ac insuper intentionem malevolam in effectum deducendo suam, postquam Actricem via publica tu Generosa Jackowska transeuntem advertisti, super[?] immisisti subditos Generosorum Dobrowskich de eadem Villa Popławy in Actricem, ut eandem contemptibus et ignominia in via publica in conspectu tuo viciaret, prout Laboriosus Joannes Biały seu Karczmarski dictus cum aliis subditis in protestatione expressis viam stratam ex mandato tuo intercepit, Actricem contumelia maxima et contemptu, aliis subditis vociferantibus „bijże Jaśku, maszli bić[?]”, affecit, vulneribus in protestatione et obductione officiose facta expressis sauciavit. Citamini itaque ad videndum et audiendum paenas super Vobis et bonis Vestris ratione eiusmodi Vestri violenti facti debitas[?] officii nostri arbitrarias atque id quod ex ea Causa venerit decerni et irrogari, sitis termino attentaturi et iudicio[?] responsuri. Datum in Curia Regali Lucoviensi Feria Secunda post Festum Sancti Mathiae Apostoli proxima, Anno Domini Millesimo [s. 234P] Sexcentesimo Sexagesimo Secundo. Et post propositionem suam modo praemisso factam deductoque partis Citatae legitimo de termino et contentis Citationis suae verificatione, petiit pars Actorea Citatam partem ad officiosam responsionem compelli. Citata pars, salvis sibi beneficiis Iuris in toto conservatis, post deductas suas in negotio praesenti Inquisitiones declaravit officio praesenti innocentiam tuam[?] et se indebite per partem Actoream praemissa protestatione criminosa ad officium praesens tractam esse, quandoquidem obiecti facti minime conscia pro paenis legum contra omne fas et aequum ab Actrice arguitur. Qua facta sua iustificatione et deductis ab utrinque Inquisitionibus petiit ab officio praesenti se ab impetitione Causae praesentis liberari et super Actorea parte paenam talionis decerni, reservatis de iure et reservandis. Actorea vero pars, salvis probationibus et aliis rationibus ad Causam praesentem necessariis, deduxit et probavit Citatas Generosas Jackowska, Dobrowska et Krzeczkowska securitatem viarum publicarum et immunitatem Ecclesiasticam in persona et reputatione, honore et fama Actricis violasse, cum et enim violentia et contemptus [s. 235L] famae et honoris maioris aestimatur quam corporis et sanguinis effusio, cum diminutio famae sit diminutio vitae, et ab Ecclesia tempore solenni et die festo redeuntibus et ad Ecclesiam progredientibus hominibus illata honoris iniuria aequiparatur iniuriae circa Ecclesiam illatae, iuxta praxim de securitate Iudiciorum et paenarum in his Causas habentium [?]tatam. Quo ad secundam propositionis suae probationem probavit Actrix et rationibus suis deduxit omnem violentiam circa aggressionem cum complicibus suis domusque et verborum ignominiosorum illatorum praemissorum non posse simplici evasione iuratoria Citatas evitare, verum cum excessus et crimina ob violatam securitatem domesticam paenis corporalibus et mulcta pecuniaria eluuntur, necesse itaque partes Citatas sessione turrica per dimidium anni et paena dupli quatuordecim marcarum polonicalium per medium cum officio puniri, salvis aliis allegationibus et probationibus pro se reservatis. Officium praesens Capitaneale Castrense Lucoviense, controversiis partium praefatarum utrarumque, Actoreae personaliter, Citatae vero per Generosum Alexandrum Dabrowski [s. 235P] coram se factis exauditis, partem utramque ad deducendas Inquisitiones Decreto anteriori officii nostri iniunctam et inducendos testes admisit, et post deductas per partem utramque Inquisitiones officium memoratum Capitaneale Castrense Lucoviense, lectis partis utriusque Inquisitionibus iisdemque bene trutinatis: Quantum attinet primo laesionem verborum per Citatas partem[?] Actrici ad Ecclesiam tendenti improperationis, quoniam constitutiones, ad quas Actrix pro paenis agit, non ratione verborum, sed ratione illationis violentiae et illationis vulnerum atque sanguinis securitatem cuiusvis ad Ecclesiam proficiscenti et de eadem redeunti caverunt, tum quod nulla apparet laesionis verborum Actrici improperatorum notitia, imo ab utrinque contentiones tantummodo iurgiosae eliciuntur, ideo Causam praesentem sub nexu constitutionis de securitate immunitatis Ecclesiasticae sancitae cadere non posse censuit et ab impetitione Actricis liberam Citatam partem facit, ipsam quoque Actricem a paenis quibusvis liberam facit praesentibusque facit Decreti sui vigore. Quantum attinet aggressionem domus Actricis cum messoribus verbo- [dalszy ciąg na kartach, których tu nie odczytano] [marginalia: 0232 lewy margines „Vobis” (dopisek); 0233L przy „Ad instantiam” dopisek [?] „Stan[?]”, przy „Quia” litera „Q”; 0233P przy obeldze klamra i „M”; 0234P przy nazwiskach pozwanych dopisek nieczytelny; 0235L „2” przy „Quo ad secundam”, „Off.” przy „Officium”; 0235P „Lectis” i „[?]s” przy „Quantum attinet primo”] [s. 236L] rumque improperationes per Jackowska propriorem Citatum ad evadendum adinvenit et decernit, ut evadat medio corporali iuramento in eam rotham: Quia nullam aggressionem domus Actricis, prout sibi obiicitur, fecit, nulla verba in contemptum et laesionem famae Actricis protulit. Idque in terminis officiorum seu querelarum in Curia Regali Lucoviensi prius et proximius celebrandis, terminum partibus utrisque, ut et Actori[?] ad attendendum, Citato vero ad praestandum hoc idem iuramentum ac ad iure ulterius ea in causa contra se procedendum in iisdem terminis, ut iuris est, peremptorie conservatum praefigens et conservans vigore praesentis decreti terminique conservationis et iuxta acta. Quo decreto utraque pars, et quidem Actorea ex quo Citatus libera[tur][?], dicta Citata quoque pars ex quo poena talionis super parte Actorea non est decreta, praeiudicio[?] non suscepto, ab eodem et cum eodem Generosum Stanislaum Celinski Subiudicem Terrestrem et Vicecapitaneum Castri Lucoviensis causaeque huius Iudicem ad Iudicia Ordinaria Generalia Tribunalia Regni Lublinensia per ministerialem Regni Generalem Providum Bartholomaeum Markowicz debito modo, ut iuris est, movit. [s. 236P] Cuius motioni [?]atus Generosus Subiudex Terrestris et Vicecapitaneus Castri Lucoviensis de consensu partium inter causas Palatinatus Lublinensis et Districtus Lucoviensis detulit et eandem interpositam suscepit. Partibus praenominatis utrisque terminum expurgandae sententiae suae praedictae, prosequendae vero et continuandae motionis eiusdem ac ad iure ulterius ea in causa contra se procedendum in praeallegatis Iudiciis Generalibus Tribunalitiis Regni Lublinensibus, ut tunc dum et quando causa praesens ex Regestro publico vocandarum causarum inter causas Palatinatus Lublinensis et Districtus Lucoviensis ad iudicandum vocata legitime inciderit, ut iuris est, peremptorie praefigens et conservans vigore praesentis motionis terminique conservationis et iuxta acta. Acta Castren[sia] Lucovien[sia] [?] [pieczęć] Stanislaus Celinski Subiudex T[errestris] et Vicecap[itane]us C[astri] Lucov[iensis] manu propria Corr[exit][?] Radzikowski[?] manu propria [odwrocie: tytuł sprawy] [s. 237] Retractata[?]. Item post Arestum Evasio Citatoris[?] et Causa perpetua inducta[?]. Arestavit[?] Stanislaus Poplawski D. Garlenski[?] [w dolnej połowie karty pismo odwrócone: kilkanaście wierszy tekstu z rokiem 1663, podpisy i skreślenia — nie odczytywane]

[s. 232] Działo się w dworze królewskim łukowskim, na rokach urzędowych czyli skargowych, w poniedziałek najbliższy przed świętem Nawrócenia św. Pawła Apostoła, roku Pańskiego tysiąc sześćset sześćdziesiątego trzeciego. Na dzisiejszym terminie, zachowanym z dekretu odroczenia [dla przeprowadzenia] inkwizycji, udzielonego obu stronom przez niniejszy urząd na wcześniejszych rokach urzędowych czyli skargowych, a przypadającym prawnie na dzień dzisiejszy. Przedstawiła urzędownie przed niniejszym urzędem starościńskim grodzkim łukowskim niżej wypisana strona powodowa przeciwko niżej wymienionej stronie pozwanej z kopii swojego pozwu pismo, którego treść następuje i jest taka: Stanisław (Stanislaus) Domaszewski, [?] łukowski i starosta. Wam, Urodzonym Annie Jackowskiej i Jadwidze Dobrowskiej, prawej małżonce Urodzonego Macieja Dobrowskiego, w dobrach wsi Popławy, [?] Urodzonej Krzeczkowskiej, z pewnego prawa posiadaczkom, z wymienionych dóbr i ze wszystkich w ogóle waszych dóbr. Mocą królewską i naszą starościńską, jaką w tej części sprawujemy, nakazujemy powagą [urzędu], abyście [s. 233L] przed nami czyli przed naszym urzędem starościńskim grodzkim łukowskim, na rokach urzędowych czyli skargowych, które będą odprawiane w dworze królewskim łukowskim w poniedziałek najbliższy przed świętem św. Franciszka Wyznawcy, a gdyby te nie doszły — na innych, wreszcie najbliższych następnych, na wniosek instygatora naszego urzędu i jego delatorki, Urodzonej Elżbiety Popławskiej, prawej małżonki Urodzonego Seweryna Popławskiego, osobiście i zawicie stanęły. Ona to was obie, matkę z córką, razem na jeden i ten sam termin — matkę wdowę samą przez się, zamężną z asystencją jej męża, a powódka także z asystencją swojego męża — pozywa po raz drugi, po uzyskaniu przeciwko wam na wcześniejszych rokach kary za niestawiennictwo, o kary, które mają być z zasługi orzeczone, a to z tego powodu: że wy, w czasie i miejscu wyrażonym w protestacji zaniesionej przeciw wam przez powódkę przed naszym urzędem i do akt grodzkich łukowskich, na którą powódka w całości powołuje się w niniejszym pozwie, odkąd objęłyście posiadanie wymienionych dóbr i weszłyście w najbliższe sąsiedztwo z powódką, bez żadnego powodu wzniecałyście przeciw powódce i jej mężowi tak wielkie nieprzyjaźnie, że w [s. 233P] życiu i majątku swoim bezpiecznie zarówno w swoim dworze, jak i poza dworem mieszkać [nie] może [w tekście: „ut in vita … habitare possit”]. Albowiem najpierw, w czasie wyrażonym w protestacji, ty, Urodzona Dobrowska, wzgardziwszy[?] bezpieczeństwem dróg publicznych, gdy powódka w dzień święty i uroczysty, zabezpieczona nietykalnością i bezpieczeństwem kościoła trzebieszowskiego, z innymi ludźmi przechodziła do tego kościoła groblą wsi Popławy, by oddać się pobożności ku Bogu — goniłyście tę powódkę wozem i, nie mając żadnego względu na uroczystość ani na jej stan szlachecki, niepomna bezpieczeństwa publicznego, obrzuciłaś ją najszpetniejszymi i najhaniebniejszymi słowami w obecności prawie wielu stojących ludzi, zbiegających się jakby na zgiełk, i szarpałaś obelgami słownymi. Następnie, pominąwszy inne czasy złorzeczeń, w innym późniejszym czasie, gdy powódka z mężem siedziała bezpiecznie w swoim domu, nie spodziewając się od nikogo nic złego, ty, Urodzona Jackowska, umyślnie przechodząc obok dworu powódki ze swoją czeladzią i robotnikami wracającymi ze żniw, napadłaś na dwór i siedzibę powódki, wzniecając tam największy zgiełk, i najhanie- [s. 234L] bniejszymi obelgami, z okrzykami czeladzi i robotników, znieważyłaś powódkę i jej męża w jej domu; a ponadto, wprowadzając w czyn swój zły zamiar, gdy spostrzegłaś, że powódka idzie drogą publiczną, ty, Urodzona Jackowska, nasłałaś na nią [super[?]] poddanych Urodzonych Dobrowskich z tejże wsi Popławy, aby ją wzgardą i hańbą na drodze publicznej w twojej obecności znieważył, jak to pracowity (Laboriosus) Jan (Joannes) Biały, zwany Karczmarskim, z innymi poddanymi wymienionymi w protestacji, z twojego rozkazu zaszedł powódce drogę bitą, znieważył ją największą obelgą i wzgardą, przy czym inni poddani wołali „bijże, Jaśku, maszli bić[?]”, i zranił ją ranami wyrażonymi w protestacji i w obdukcji urzędownie przeprowadzonej. Pozywa się was więc, abyście ujrzały i usłyszały, jak za taki wasz gwałtowny czyn zostaną na was i na waszych dobrach orzeczone i wymierzone kary należne[?] i kary według uznania naszego urzędu oraz to, co z tej sprawy wyniknie; macie na termin stanąć i przed sądem[?] odpowiadać. Dan w dworze królewskim łukowskim w poniedziałek najbliższy po święcie św. Macieja Apostoła, roku Pańskiego tysiąc [s. 234P] sześćset sześćdziesiątego drugiego. A po swoim przedstawieniu, uczynionym w powyższy sposób, i po wykazaniu stronie pozwanej prawnego terminu oraz po sprawdzeniu treści swego pozwu, strona powodowa wniosła, by stronę pozwaną zmusić do odpowiedzi przed urzędem. Strona pozwana, zachowawszy sobie w całości dobrodziejstwa prawa, po przeprowadzeniu swoich inkwizycji w niniejszej sprawie oświadczyła przed niniejszym urzędem swoją[?] niewinność i to, że została niesłusznie pociągnięta przez stronę powodową przed niniejszy urząd wspomnianą protestacją kryminalną, ponieważ — wcale nieświadoma zarzucanego czynu — jest przez powódkę obwiniana o kary z praw przeciw wszelkiej słuszności i sprawiedliwości. Po złożeniu tego usprawiedliwienia i po przeprowadzeniu inkwizycji przez obie strony wniosła do niniejszego urzędu o uwolnienie jej od oskarżenia w niniejszej sprawie i o orzeczenie przeciw stronie powodowej kary odwetu (talionu), z zastrzeżeniem tego, co z prawa jest zastrzeżone i ma być zastrzeżone. Strona powodowa zaś, zachowawszy dowody i inne racje potrzebne do niniejszej sprawy, wywiodła i dowiodła, że pozwane Urodzone Jackowska, Dobrowska i Krzeczkowska naruszyły bezpieczeństwo dróg publicznych i nietykalność kościelną w osobie oraz reputacji, czci i dobrym imieniu powódki, ponieważ bowiem gwałt i wzgarda [s. 235L] dobrego imienia i czci ocenia się wyżej niż [rana] ciała i rozlew krwi, gdyż umniejszenie dobrego imienia jest umniejszeniem życia; a zniewaga czci wyrządzona ludziom wracającym z kościoła w czasie uroczystym i w dzień świąteczny oraz idącym do kościoła zrównuje się ze zniewagą wyrządzoną przy kościele, według praktyki [przyjętej] co do bezpieczeństwa sądów i kar w tych sprawach [?]. Co do drugiej części swojego wywodu powódka dowiodła i swoimi racjami wykazała, że pozwane nie mogą uniknąć zwykłym wywodem przysięgą całego gwałtu przy napaści [na dom] ze swoimi wspólnikami ani wymienionych zadanych słów haniebnych; ponieważ zaś wykroczenia i zbrodnie z powodu naruszenia bezpieczeństwa domowego zmywa się karami cielesnymi i grzywną pieniężną, przeto strony pozwane trzeba ukarać siedzeniem w wieży przez pół roku i karą podwójną czternastu grzywien polskich, po połowie z urzędem; z zachowaniem dla siebie innych twierdzeń i dowodów. Niniejszy urząd starościński grodzki łukowski, wysłuchawszy sporów obu wymienionych stron prowadzonych przed nim — powodowej osobiście, pozwanej zaś przez Urodzonego Aleksandra (Alexandrum) Dabrowskiego — [s. 235P] dopuścił obie strony do przeprowadzenia inkwizycji nakazanych wcześniejszym dekretem naszego urzędu i do stawienia świadków; a po przeprowadzeniu inkwizycji przez obie strony wspomniany urząd starościński grodzki łukowski, przeczytawszy inkwizycje obu stron i dobrze je rozważywszy: co się tyczy najpierw obrazy słownej, czyli wyrzutów[?] uczynionych przez pozwane powódce idącej do kościoła — ponieważ konstytucje, na podstawie których powódka dochodzi kar, zabezpieczyły bezpieczeństwo każdego idącego do kościoła i wracającego z niego nie z powodu słów, lecz z powodu zadania gwałtu i zadania ran oraz [przelania] krwi, a także dlatego, że nie widać żadnej wiadomości o obrazie słowami wyrzucanymi powódce, przeciwnie, wynikają z obu stron jedynie swarliwe kłótnie — przeto uznał, że niniejsza sprawa nie może podpadać pod rygor konstytucji uchwalonej o bezpieczeństwie nietykalności kościelnej, i uwalnia stronę pozwaną od oskarżenia powódki, samą zaś powódkę także uwalnia od wszelkich kar, i to mocą niniejszego swojego dekretu. Co się tyczy napaści na dom powódki ze żniwiarzami, słow- …oraz obelgi ze strony Jackowskiej [urząd] uznał pozwanego za bliższego do oczyszczenia się [z zarzutu] i postanawia, aby oczyścił się przysięgą cielesną według tej roty: „Że żadnej napaści na dom powódki, jak mu się zarzuca, nie uczynił, żadnych słów ku wzgardzie i obrazie czci powódki nie wyrzekł”. A to na rokach urzędowych, czyli skargowych, w dworze królewskim łukowskim najpierw i najbliżej odprawianych — wyznaczając i zachowując zawity termin obu stronom, mianowicie powodowi[?] do przysłuchiwania się, pozwanemu zaś do złożenia tej samej przysięgi oraz do dalszego postępowania przeciw sobie w tej sprawie według prawa na tych samych rokach, jak prawo każe, mocą niniejszego wyroku, zachowania terminu i według akt. Od którego to wyroku obie strony — mianowicie strona powodowa dlatego, że pozwany zostaje uwolniony[?], a wspomniana strona pozwana dlatego, że na stronę powodową nie została orzeczona kara odwetu (poena talionis) — nie przyjąwszy uszczerbku[?], od tegoż i wraz z tymże Urodzonym Stanisławem Celińskim, podsędkiem ziemskim i wicestarostą grodzkim łukowskim, sędzią tej sprawy, do sądów zwyczajnych Generalnych Trybunalskich Królestwa w Lublinie przez woźnego generalnego Królestwa, Opatrznego Bartłomieja Markowicza, należycie, jak prawo każe, apelowały. Do której apelacji [?] Urodzony podsędek ziemski i wicestarosta grodzki łukowski za zgodą stron przekazał [sprawę] między sprawy województwa lubelskiego i ziemi łukowskiej i tę wniesioną apelację przyjął. Obu wyżej wymienionym stronom wyznaczając i zachowując zawity termin do oczyszczenia swego wyroku, a do popierania i kontynuowania tej apelacji oraz do dalszego postępowania przeciw sobie w tej sprawie według prawa przed wyżej przywołanymi Sądami Generalnymi Trybunalskimi Królestwa w Lublinie wtedy, gdy niniejsza sprawa z publicznego rejestru spraw do wywołania między sprawami województwa lubelskiego i ziemi łukowskiej, wywołana do sądzenia, prawnie przypadnie, jak prawo każe — mocą niniejszej apelacji, zachowania terminu i według akt. Akta grodzkie łukowskie [?] [pieczęć]. Stanisław Celiński, podsędek ziemski i wicestarosta grodzki łukowski, ręką własną. Przejrzał[?] Radzikowski[?], ręką własną. [odwrocie, s. 237: tytuł sprawy] Odwołana[?]. Także po areszcie oczyszczenie [się z zarzutu] pozwanego[?] i sprawa wprowadzona na zawsze[?]. Aresztował[?] Stanisław Popławski. D[ominus — Pan] Garlenski[?].