Parafia Tuchowicz, powiat łukowski.
Miasto czy wieś — co mówi kartoteka
PIĘĆ PRZEKAZÓW, TRZY RÓŻNE ODPOWIEDZI — nie wygładzam tego. (1) U Długosza (Liber beneficiorum II 558) Tuchowicz jest miastem (oppidum) z drewnianym kościołem św. Marii Magdaleny — to samo wezwanie, co w kartotece trzysta lat później. (2) Kartoteka nazywa go miasteczkiem w trzech niezależnych wypisach z lat tych taryf: O83 „miasteczko parafialne”, T90 „folwark miasteczko Tuchowicz”, T₀89 „m-sto”. (3) Słownik geograficzny (t. XII, s. 600) cytuje rejestr poborowy 1531 r. jeszcze jako „Oppidum Tuchowicz”, ale sądzi, że po rozwoju Siedlec i Łukowa „miasteczko przekształciło się w skromną wieś” już w XVII w. (4) pl.wikipedia: lokacja miejska 1430 r., degradacja 1821 r. (5) zastawie.pl: prawa miejskie utracone „prawdopodobnie pod koniec XVIII w.”, przy czym następne zdanie tej strony mówi o początku XVIII w., co przeczy poprzedniemu — zapewne omyłka zamiast XIX w. (6) Rycina Perthéesa z 1786 r. znakiem miasteczka Tuchowicza nie wyróżnia. ROZSTRZYGNIĘCIA NIE MA i nie wymyślam go: w latach 1775–1794 kartoteka pisze „miasteczko”, a część literatury uważa, że była to już wtedy wieś. Pewne jest tylko tyle, że prawo miejskie i życie miejskie rozeszły się tu w czasie.
Urzędy: Markowski Józef (chorąży mielnicki · chorąży ziemi mielnickiej)
Propinacja, karczmy, browary: Markowski Józef (browar, karczma, propinacja)
Powyżej pięciu dymów w jednym ręku: Markowski Józef (57); Markowski (40)
zapisy na kartach: Tuchowicz, m. Tuchowicz, Tuchowi[cz]
powiat łukowski · parafia Tuchowicz · karty 1), 2), 3)
miasteczko parafialne i ośrodek klucza dóbr tuchowickich, dziedzictwo Michała Krasińskiego, podkomorzego różańskiego, w archidiakonacie lubelskim, dekanacie T̄uhowskim [tj. tuchowickim]; kościół parafialny wystawiony facjatą na południowy zachód, a w nim 3 ołtarze: wielki św. Marii Magdaleny — titulus ecclesiae, boczny prawy Nominis Jesu i lewy św. Michała; ambona, ławki i baptysterium porządne; młyn; dwór [O83 (IX)]. Kościół parafialny drewniany pod wezwaniem św. Marii Magdaleny, erygowany w r. 1548; przy nim 4 ubogich [V48, T48]. W samym miasteczku 2 domy żydowskie i 4 domy rzemieślnicze, browar, karczma, plebania i wikariat, organista; do klucza należą gorzelnie; propinacja przy dziedzicu [T89, T90, T₀89].
| Rocznik | Źródło | Pozycji | Dymów |
|---|
| T75 | Taryfa podymnego 1775 | 1 | 258 |
| T89 | Taryfa podymnego 1789 | 2 | 62 |
| T90 | Taryfa podymnego 1790 | 3 | 49 |
| T94 | Taryfa podymnego 1794 | 2 | 45 |
Te roczniki liczą tu więcej niż samą miejscowość: 1775 r. — cała majętność tuchowicka — wsie w parafiach tuchowickiej, wojcieszkowskiej, stanińskiej i łukowskiej. Takiej liczby nie wolno zestawiać z pozostałymi rocznikami jak dwóch pomiarów tej samej miejscowości — to są różne jednostki rachunku, a nie ubytek dymów.
Zastrzeżenia do roczników (3)
Co przepisujący zanotował przy samym wypisie, a czego z tabeli wyżej nie widać:
- T89 — Karta sama podsumowuje oba wiersze: „razem 62 d.” (57 + 5), liczba podwójnie podkreślona.
- T90 — Sumy 40 + 5 + 4 = 49 karta nie wypisuje w ciągu wiersza — liczba „49 dymów” dopisana jest ołówkiem nad wierszem T₀89, po prawej stronie, i podkreślona; rachunek domyka się co do jednego dymu.
- T94 — T94 nie podaje własnej sumy: kończy się na dwóch podkreślonych liczbach (40 i 5) i średniku. Dolna krawędź karty następuje zaraz po wierszu „5 dymów;”, więc nie da się rozstrzygnąć, czy podsumowanie miało stać niżej.
Zapisy kartoteki
Wszystkie wypisy tej miejscowości w brzmieniu kart, rocznik po roczniku. Jeden blok to jedno wystąpienie: ta osoba, w tym roczniku. Przy pozycji zbiorowej ten sam tekst karty stoi przy każdej wymienionej osobie — bo karta wymienia je razem, a rozdzielać ich nie wolno. Dymy podane przy pozycji zbiorowej to równy podział między wymienionych, nie odczyt.
1789 T89Taryfa podymnego 1789
MarkowskiJózef†chorąży ziemi mielnickiejchorąży mielnicki
T8957 dymów1 dwór, 1 browar, 1 karczma, 2 dom żydowski, 3 chata o 2 gosp., 43 chata o 1 gosp., 2 chata bez ogrodu, 4 dom rzemieślniczyT89. — z przyległościami Celiny, Jannik, Jelenice, Wólka Zastawska — Józefa Markowskiego chorąż. ziemi mieln. — a) miasteczko: dwór, brow., karcz., 2 d. żyd., 3 chat. o 2 gosp., 43 ch. o 1 gosp., 2 chat. [bez] ogr., 4 d. rzemieśl. = 57 d.karta 2)
Rachunek karty domyka się: 1 dwór + 1 browar + 1 karczma + 2 domy żydowskie + 3 chaty o 2 gospodarzach + 43 chaty o 1 gospodarzu + 2 chaty bez ogrodu + 4 domy rzemieślnicze = 57 dymów. Przy „dwór”, „brow.” i „karcz.” karta nie stawia liczb — jedynki wynikają z sumy. Odczyty niepewne: (1) przy „2 chat. … ogr.” słowo między „chat.” a „ogr.” jest nadpisane nad wierszem i przekreślone grubą poziomą kreską; daje się czytać jako „bez” i tak też brzmi analogiczny zwrot na fiszce Celin tuchowickich („1 chat. bez ogr.”), ale sam zapis jest skreślony, więc podaję go w nawiasie kwadratowym; (2) cyfry przy „o … gosp.” w drugim wierszu są grubo poprawiane po istniejącym śladzie — czytam „o 1 gosp.”, choć kształt nie rozstrzyga między 1 a 2; na sumę nie ma to wpływu, bo dymy liczą się od chat, nie od gospodarzy. Nazwa przyległości „Jannik” [odczyt niepewny] — karty 1 i 3 piszą ten sam obiekt „Jonnik” („cz. Jonnika”, „połowa Jonnika”); arkusz nagłówków proponował „Jamnik(?)”, czego kształt liter nie potwierdza na żadnej z trzech kart. „Jelenice” to ta sama przyległość co „Jeleniec” na kartach 1 i 3.
1789 T₀89Wykaz posesorów części z 1789 r.
MarkowskiJózef†chorąży ziemi mielnickiejchorąży mielnicki
T₀89dziedzicdziedzicpropinacjaT₀89 – m[ia]sto par. – dziedz. Markowskiego, chor. mielnickiego; propinacja; pleb.; wikaryjusz; organista;karta 1)
Imienia dziedzica karta nie podaje — samo nazwisko i urząd; z T89 i T90 wiadomo, że chodzi o Józefa Markowskiego, ale roczników nie scalam. Zapis identyczny w budowie z T₀89 przy Celinach tuchowickich i Jeleńcu. Określenie miasteczka zapisane skrótem, który kopista poprawiał: pod nadpisanym „m-sto” widać starszy, zamazany zapis tego samego słowa — czytam „m[ia]sto par[afialne]” [odczyt niepewny]. Po „propinacja” karta wylicza trzy dalsze pozycje wypisu 1789 — plebanię, wikariat i organistówkę — bez dymów i bez nazwisk; średnik na końcu wiersza i urwanie się zapisu przy samego dołu każą liczyć się z tym, że wyliczenie miało ciąg dalszy, którego w kartotece nie ma.
1790 T90Taryfa podymnego 1790
[bez nazwiska]„chorążyny”
T9040 · udział 20posesorT90 – a) dobra Tuchowicz z przyległościami (t. zw. Tuchowicz; Annonin, Celiny, Jeleniec, cz. Jonnika i Wólki Zastawskiej) – dobra dziedz. sukces. Józefa Markowskiego chorążego ziemi mielnickiej, kawalera orderu św. Stan., w poses. chorążyny – folwark miasteczko Tuchowicz – dymy wiejskie 2giej klasy – 40;karta 1)
w tej samej pozycji karta wymienia jeszcze: Markowski Józef †2 osób na 40 dymów
Tu stoi pełna lista przyległości klucza: sam Tuchowicz, Annonin, Celiny, Jeleniec oraz części Jonnika i Wólki Zastawskiej. Nazwa „cz. Jonnika” [odczyt niepewny] — w rękopisie wyraźne „Jonnika” (zamknięte „o”, potem dwa łuki „nn”), tak samo jak w T94 na karcie 3) („połowa Jo-nnika”), natomiast T89 na karcie 2) pisze „Jannik”; arkusz nagłówków proponował „Jamnik(?)”, czego kształt liter nie potwierdza. „kawalera orderu św. Stan.” rozwijam jako kawalera Orderu Świętego Stanisława. Rozbieżność do odnotowania: T90 (1790) nazywa Józefa Markowskiego już nieżyjącym („dobra dziedz. sukces. Józefa Markowskiego”), a dobra są w posesji chorążyny, podczas gdy T89 (1789) na tej samej wsi i na kartach przyległości (Celiny, Jeleniec, Wólka Zastawska) wymienia go jako żyjącego dziedzica; dopiero T94 (1794) mówi tam o „sukcesorach Markowskiego”. Kartoteka tego nie tłumaczy.
Kobieta. Karta nie podaje ani imienia, ani nazwiska — nazywa ją wyłącznie godnością męża („w poses. chorążyny”), czyli chorążyna ziemi mielnickiej, wdowa po Józefie Markowskim. Formę zapisuję dosłownie i nie rozwijam.
MarkowskiJózef†chorąży ziemi mielnickiejchorąży mielnicki
T9040 · udział 20sukcesorowie† nie żyjeT90 – a) dobra Tuchowicz z przyległościami (t. zw. Tuchowicz; Annonin, Celiny, Jeleniec, cz. Jonnika i Wólki Zastawskiej) – dobra dziedz. sukces. Józefa Markowskiego chorążego ziemi mielnickiej, kawalera orderu św. Stan., w poses. chorążyny – folwark miasteczko Tuchowicz – dymy wiejskie 2giej klasy – 40;karta 1)
w tej samej pozycji karta wymienia jeszcze: [bez nazwiska]2 osób na 40 dymów
Tu stoi pełna lista przyległości klucza: sam Tuchowicz, Annonin, Celiny, Jeleniec oraz części Jonnika i Wólki Zastawskiej. Nazwa „cz. Jonnika” [odczyt niepewny] — w rękopisie wyraźne „Jonnika” (zamknięte „o”, potem dwa łuki „nn”), tak samo jak w T94 na karcie 3) („połowa Jo-nnika”), natomiast T89 na karcie 2) pisze „Jannik”; arkusz nagłówków proponował „Jamnik(?)”, czego kształt liter nie potwierdza. „kawalera orderu św. Stan.” rozwijam jako kawalera Orderu Świętego Stanisława. Rozbieżność do odnotowania: T90 (1790) nazywa Józefa Markowskiego już nieżyjącym („dobra dziedz. sukces. Józefa Markowskiego”), a dobra są w posesji chorążyny, podczas gdy T89 (1789) na tej samej wsi i na kartach przyległości (Celiny, Jeleniec, Wólka Zastawska) wymienia go jako żyjącego dziedzica; dopiero T94 (1794) mówi tam o „sukcesorach Markowskiego”. Kartoteka tego nie tłumaczy.
1794 T94Taryfa podymnego 1794
Markowski†
T9440 dymówsukcesorowie† nie żyjeT94 – Dobra Tuchowicz z przyległościami sukcesorów Markowskiego, do których należą: folwark Tuchowicz, wieś Annonin, gorzelnie do Tuchowicza należące, folw. Celiny, folw. Jeleniec, połowa Jonnika, część na Wólce Zastawskiej; folwark Tuchowicz – dymów 40;karta 3)
Imienia karta nie podaje; z T89, T90 i T₀89 wiadomo, że chodzi o Józefa Markowskiego, chorążego ziemi mielnickiej, ale sam zapis T94 poprzestaje na nazwisku, więc imienia nie uzupełniam. Liczba 40 podkreślona. Ta pozycja obejmuje sam folwark-miasteczko Tuchowicz; pozostałe przyległości wyliczone w nagłówku mają własne fiszki i własne dymy (Annonin 18, Celiny 18, Jeleniec 28, Wólka Zastawska 2), więc nie wchodzą do sum tej wsi. „połowa Jonnika” [odczyt niepewny] — nazwa przełamana między wierszami („Jo-” / „nnika”), zgodna z zapisem T90 na karcie 1).
