Wąż

Wszystkie wpisy, w których akta wymieniają to nazwisko. Przy każdym: data kancelaryjna w przekładzie, karta księgi, rodzaj czynności, zarys sprawy oraz osoby i miejscowości wymienione we wpisie.

Ten wpis czeka na przekład angielski — niżej stoi przekład polski z łaciny.

16 XI 1744wpis 2041karta 195rskan 57/196

rodzaj sprawy Kwit i kasacja zapisu (quietatio, cassatio) quietatio; cassatio inscriptionis

Kwit z pożyczonej sumy i ze zniesławienia, złożony przez osoby odbywające siedzenie wieżowe (quietatio)

strona czynna Jan Borkowski Gen. · Wierzyciel (kwitujący)

strona bierna Maciej Chromiński Nob. · Dłużnik

osoby we wpisie Franciszka z Wężów, żona Jana Borkowskiego, oraz Jan Borkowski – odbywający siedzenie wieżowe, kwitujący, w asystencji Franciszka Borkowskiego, przyjaciela; Maciej Chromiński oraz jego sukcesorzy – kwitowany

Urodzona (Gen.) **Franciszka z Wężów**, urodzonego (Gen.) **Jana Borkowskiego** [małżonka], **oraz** [tenże] **Jan Borkowski** —

**odbywający siedzenie wieżowe mocą dekretu urzędu niniejszego** (*Sessionem Turricam vigore Decreti Officii praesentis explentes*) **i nie mogący mieć** [własnej] **asystencji**, **przeto w asystencji urodzonego (Gen.) Franciszka Borkowskiego, przyjaciela prawem dozwolonego** —

**zeznali**, iż oni

urodzonego (Nob.) **Macieja Chromińskiego** oraz jego sukcesorów —

**ze sprawy i akcji urzędowej, wytoczonej i wniesionej do urzędu niniejszego względem pewnej sumy szesnastu złotych polskich, przez obecnie zeznającą kwitowanemu pożyczonej** (*accommodatae*), **tudzież względem zniesławienia** (*diffamatio*) **i innych pretensji**,

**jako też z manifestacji, relacji i inskrypcji w regestrach od nich zależnych oraz ze wszystkich i każdej z osobna pretensji** —

**po przyjęciu zadośćuczynienia i uwolnieniu** [go] **z sumy szesnastu złotych polskich — kwitują**;

**manifestacje, relacje i inskrypcje sprawy w regestrach zawisłe kasują**.

Adnotacja: **urodzony (Gen.) Borkowski asystujący — pisma nieświadomy**. Podpis własnoręczny: **Franciszka Borkowska**.

uwagi i marginalia **Czynność prawna dokonana z wieży.** Zeznający **odbywają w chwili wpisu karę siedzenia wieżowego** (*sessio turrica*) zasądzoną dekretem tegoż urzędu — i mimo to składają ważne zeznanie do akt. Wpis dokumentuje więc rzecz rzadko uchwytną: **pozbawienie wolności nie odbierało szlachcicowi zdolności do czynności prawnych**, a urząd przyjmował zeznanie osób osadzonych w wieży grodu. **Asystencja zastępcza — i jej powód.** Formuła *nec assistentiam habere valentes* („nie mogąc mieć asystencji”) tłumaczy, dlaczego mężatka nie występuje, jak nakazuje zwyczaj, **w asystencji męża**: mąż **sam odbywa tę samą karę** i nie może jej udzielić. Prawo dopuszcza wtedy **przyjaciela** (*amicus de jure permissus*) — tutaj urodzonego (Gen.) **Franciszka Borkowskiego**. Zestawienie z nr 2019 (wdowa działa samodzielnie), nr 2029 (panna w asystencji „przyjaciela”) i nr 2039 (mężatka w asystencji męża) daje **komplet czterech możliwych układów asystencji** udokumentowanych w tej jednej partii księgi. **Przedmiot kwitu:** pożyczka **szesnastu złotych polskich** (*accommodata* — użyczona, pożyczona) udzielona kwitowanemu **przez samą zeznającą**, oraz roszczenie o **zniesławienie** (*diffamatio*). Suma jest drobna; sprawa oparła się jednak o urząd i doszła do egzekucji, którą kwit kasuje. **Odczyty niepewne — wyliczone jawnie:** liczebnik sumy czytam jako *Sexdecem* (16) i tak podaję w obu miejscach, w których występuje; fragment między *diffamationis* a *instituta et intentata* jest gęsto skrócony i **jego dosłownego brzmienia nie odtwarzam**. Relacja małżeńska Franciszki i Jana wynika z konstrukcji zdania (*G. Francisca de Wąż, G. Joannis Borkowski …*), ale **wyraz określający ją wprost jest zamazany**. **Sigla rozróżnione:** Borkowscy i Franciszka z Wężów — **G. (Generosus)**, Chromiński — **N. (Nobilis)**. **Piśmienna kobieta, niepiśmienny asystent.** Pod wpisem widnieje **własnoręczny podpis „Franciszka Borkowska”**, a obok adnotacja pisarza: *G. Borkowski assistens, ignarus litterarum* — **asystujący przyjaciel pisać nie umiał**. Odwrócenie zwykłego układu (to zwykle kobieta bywa w tej księdze *ignara litterarum*) jest wyraźnym przypomnieniem, że **piśmienność w drobnej szlachcie nie układała się według płci**. **Zgodność z tagami PTG do skanu 57-196** ✔: „Franciszka Wąż Borkowska”, „Jan Borkowski”, „Franciszek Borkowski”, „Maciej Chromiński”.

data w brzmieniu kancelarii [wpis w tej samej sesji co nr 2040:] Feria Secunda post Festum S. Martini Pontificis proxima A.D. 1744to

Osoby

Wpisy

1744rok kancelaryjny