Akta notarialne — Łuków i Siedlce, pierwsza połowa XIX wieku

Kolejność: według aktów alfabetycznie (nazwisko, imię, data)

Każda osoba z każdego aktu stoi osobnym wierszem. „Odniesienia do osób” to powiązania rodzinne słowami aktu (z „?”, gdy akt ich wprost nie nazywa). Klik w numer aktu otwiera akt: wpis repertorium, osoby, pełny odczyt, rękopis wpisu i odsyłacz do serwisu Szukaj w Archiwach. Zakładka obejmuje osoby z aktów wybranych do odczytu — z pełnych odczytów (Jasińscy, testamenty, inwentarze, akty wielopokoleniowe) i z pierwszych stron aktów rodzin z listy. Osób z pozostałych aktów notariusza (i z dalszych stron aktów odczytanych tylko z pierwszej strony) tu nie ma; wyszukiwarka przeszukuje też pełne odczyty.

Wczytywanie danych…

Kolejność: według aktów alfabetycznie (nazwisko, imię, data)

Osoby, przy których akt podaje urząd, godność, stopień wojskowy, stan duchowny albo zajęcie — z aktów odczytanych (bez samego notariusza). Rodzaj przypisany po słowach aktu; „Urząd lub tytuł” stoi w brzmieniu aktu. Wyszukiwarka i roczniki działają jak w innych zakładkach.

Wczytywanie danych…

Testamenty, inwentarze, licytacje i rozporządzenia ostatniej woli — wszystkie odczytane w całości.

Wczytywanie danych…

Wszystkie akty z Jasińskimi

Wszystkie akty, w których występuje ktoś z Jasińskich (Jasieńskich), w porządku numerów.

Wczytywanie danych…

Drzewa rodzin złożone z powiązań zapisanych w aktach. Tę samą osobę z różnych aktów łączy się tylko wtedy, gdy oprócz imienia i nazwiska zgadza się punkt zaczepienia: ojciec, matka, małżonek, przydomek, dzieci albo rodzeństwo (przy częstym imieniu i nazwisku — z miejscowością albo sąsiednim aktem); inny ojciec, inna matka albo inny przydomek wykluczają złączenie. Przy osobie z kilku aktów stoi podstawa złączenia. Przy rozbieżnych brzmieniach rozstrzyga pełny odczyt, potem odczyt pierwszej strony. Drzewa obejmują tylko to, co mówią odczytane akty — z aktów odczytanych z pierwszej strony powiązania bywają niepełne. Numer aktu otwiera akt.

Uwaga: duże ryzyko błędu. Drzewa złożono automatycznie z powiązań w aktach, a tę samą osobę w różnych aktach rozpoznano po punktach zaczepienia — mimo ostrożnych reguł mogą się zdarzyć złączenia dwóch różnych osób albo brak złączenia tej samej. Traktować jako wskazówkę i każde powiązanie sprawdzić w aktach (numery aktów przy osobach).

Wczytywanie danych…

Charakterystyka akt

Dwa różne zbiory: rodzaje czynności i opłaty liczone są z repertorium notariusza, czyli ze wszystkich jego aktów z lat 1810–1825 (7 699 aktów). Osoby, stany, urzędy, rodziny, miejscowości i kwoty — tylko z aktów wybranych do odczytu (3 281 aktów rodzin z okolic Jasionki, głównie drobnej szlachty). Ta druga część opisuje środowisko tych rodzin, a nie cały powiat.

Czego dotyczyły akty

Rodzaj przypisany po słowach repertorium („Przedaie i na wieczne czasy Rezygnuie”, „Akt Uszanowania”, „Kwit z Posagu”…). Opłata — kolumna opłat repertorium (zapisana przy 2 979 aktach; „„” = jak wyżej); mediana tylko przy co najmniej 20 opłatach.

Kwoty w aktach

Kwoty wymienione w streszczeniach 500 odczytanych aktów (złote polskie): mediana 210 zł, od 1 do 50 000 zł.

Przekrój społeczny

Wzmianka = osoba w jednym akcie; ta sama osoba w kilku aktach liczy się kilka razy. „Niepiśmienny”, „pisać nie umie”, podpis krzyżykami — 721 wzmianek (odnotowywane w odczycie nie zawsze, więc to dolna granica).

Urzędy, godności i zajęcia

Pełna lista z nazwiskami i aktami — zakładka „Kluczowe postacie”.

Rodziny najczęściej obecne w aktach

Nazwisko w formie męskiej (Kurowska → Kurowski), Jasiński i Jasieński razem; liczba aktów, w których ktoś z tym nazwiskiem jest stroną albo jest w akcie wspomniany (świadków nie liczymy — stali świadkowie kancelarii, jak Mateusz Grodzicki czy Jan Dobraczyński, stoją pod setkami aktów). Wybór aktów do odczytu szedł po nazwiskach z listy — stąd ich przewaga.

Miejscowości najczęściej wymieniane

Ludność żydowska w aktach

W repertorium 504 z 7 699 aktów (6,5%) ma po stronie stron osoby żydowskie — rozpoznane po imionach (Moszek, Herszek, Jankiel, Sura…) i określeniach („Starozakonny”, „Koszerne”). To dolna granica: nie każde nazwisko da się tak rozpoznać. W aktach wybranych do odczytu (rodziny z listy) Żydzi stoją rzadko — 109 wzmianek osób oznaczonych jako starozakonni.

• Charakter jest wyraźnie inny: więcej długów, zapisów sum, kwitów, dzierżaw i kontraktów, mniej sprzedaży ziemi (ziemi Żydzi w tym czasie zasadniczo nie nabywali). Testamenty — 2 (0,4% aktów z Żydami wobec 1,5% wszystkich); sprawy spadkowe w gminie żydowskiej rzadko trafiały do pisarza aktowego.
• Dzierżawy i poddzierżawy podatku koszernego: 39 aktów (np. Szan. 475/1812, Szan. 126/1814, Szan. 127/1814).
• W 43 aktach z Żydami pada wprost Łuków (place, domy, sklepiki w mieście, dochody miasta).
• Stałe nazwiska zamiast samych imion ojcowskich (Grynwald, Bursztyn, Weinbach zamiast „Moszkowicz”, „Szmulowicz”) — udział osób żydowskich z takim nazwiskiem: 1810–1815: 5,5%; 1816–1820: 3,4%; 1821–1825: 84,6%. To ślad przyjmowania stałych nazwisk przez Żydów Królestwa w latach 20. XIX w.

Liczby

• Różnych nazwisk (rodzin) wśród stron w repertorium: 1 939; w aktach odczytanych: 917.
• Stron wpisanych do repertorium: 16 664 (średnio 2,2 na akt).
• Sumy podane wprost w brzmieniu repertorium (40 aktów): od 50 do 9 000 zł, mediana 2 000 zł.

Ciekawostki z akt

• Najwięcej aktów spisał Szaniawski w 1817 r. (840), najmniej w 1810 r. (30) — średnio 481 rocznie.
• Kancelaria miała najwięcej pracy w miesiącach: luty, kwiecień, styczeń; zgody i „uszanowania” przed ślubem spisywano najczęściej w miesiącach: luty, styczeń, listopad.
• Najwyższa suma w brzmieniu repertorium: 9 000 zł — „Zapis Summy 9000 zł.” (akt Szan. 376/1816).
• Stali świadkowie kancelarii (w aktach odczytanych): Mateusz Grodzicki (1 369), Jan Dobraczyński (588), Jan Kanty Kamieński (388), Jan Borkowski (376), Michał Miastkowski (330).
• Około 30,6% stron czynności w aktach odczytanych to kobiety (po imieniu) — wdowy, panny, żony działające „w assystencyi” męża.
• Wyłączenia od popisu wojskowego: 111 aktów, najwięcej w latach 1817 (92), 1818 (11), 1819 (7).
• „karczma” — w repertorium 9 aktów (np. Szan. 232/1820, Szan. 267/1822, Szan. 393/1823); w pełnych odczytach: Szan. 140/1825.
• „browar” — w repertorium 4 aktów (np. Szan. 261/1821, Szan. 196/1825, Szan. 216/1825); w pełnych odczytach: Szan. 398/1815.
• „propinacja” — w repertorium 16 aktów (np. Szan. 276/1813, Szan. 332/1813, Szan. 382/1813); w pełnych odczytach: Szan. 569/1816.
• „młyn” — w repertorium 1 aktów (np. Szan. 196/1825); w pełnych odczytach: Szan. 20/1813, Szan. 442/1813, Szan. 532/1815, Szan. 328/1825.
• W pełnych odczytach (testamenty, inwentarze, akty rodzin): srebro — 15 aktów; konie — 43 akty; woły — 39 aktów; krowy — 42 akty; owce — 38 aktów; pasieka — 2 akty; zegar — 2 akty. Pojedyncze: pasieka (Szan. 204/1819, Szan. 359/1824), zegar (Szan. 181/1819, Szan. 156/1823).

Co z tego wynika dla okolicy

• Kancelaria Szaniawskiego żyła przede wszystkim z obrotu ziemią: sprzedaże gruntów, siedlisk i części dóbr to 31,4% wszystkich aktów z lat 1810–1825, a razem z zamianami, zastawami i działami — ponad połowa. Sprzedawano zwykle małe kawałki: sznury pola, sążnie siedliska, części w wsiach dzielonych między wiele rodzin.
• Drugi filar to pieniądz w obiegu między sąsiadami: długi, obligi, kwity, zastawy i dzierżawy — 34,3%. Kwoty w odczytanych aktach są przeważnie skromne (mediana 210 zł).
• Akty uszanowania i pozwolenia na ślub (14,0%) to skutek Kodeksu Napoleona, obowiązującego w Księstwie Warszawskim i potem w Królestwie: ślub wymagał zgody albo formalnego „uszanowania” rodziców, spisywanego u pisarza aktowego.
• Wśród wzmianek osób, przy których odczyt podaje stan, 86,6% to szlachta („Urodzony”), a duchownych, mieszczan, Żydów i włościan jest po kilkadziesiąt do stu kilkudziesięciu wzmianek. To jednak cecha wybranych aktów — rodzin drobnej szlachty zagrodowej okolic Jasionki, Krasus, Celin, Łaz i Szaniaw — a nie całego powiatu.

Testamenty, inwentarze i licytacje według lat

Czym jest to opracowanie

Akta notariuszy (pisarzy aktowych) Łukowa i Siedlec z pierwszej połowy XIX wieku, z zasobu Archiwum Państwowego w Siedlcach; kolejni notariusze będą dopisywani stopniowo.

Józef Kalasanty Szaniawski, Łuków 1810–1825

Akta Józefa Kalasantego Szaniawskiego, pisarza aktowego (notariusza) powiatu łukowskiego, z lat 1810–1825: zespół 62/617 — w serwisie Szukaj w Archiwach zespół 56788. Do odczytu wybrano z repertorium notariusza akty, w których występują Jasińscy (Jasieńscy), wszystkie testamenty, inwentarze i licytacje oraz akty rodzin z okolic Jasionki: Krasuski, Pogonowski, Orzełowski, Orzyłowski, Głuchowski, Wilczyński, Borkowski, Domański, Leszczyński, Grochowski, Celiński, Kurowski, Szaniawski, Zdanowski, Grodzicki, Izdebski, Radzikowski, Modrzewski, Tchórzewski, Chromiński, Dziewulski, Jastrzębski i Pióro. Pierwsze odczytano w całości; z aktów rodzin wypisano osoby i ich powiązania z pierwszej strony, a akty, w których powiązania sięgają kilku pokoleń, odczytano w całości.

Zbiór w liczbach

Jak korzystać

• Wyszukiwarka nad zakładkami działa we wszystkich naraz; liczba przy nazwie zakładki mówi, ile pozycji pasuje. Wielkość liter i polskie znaki nie mają znaczenia, a „Jasieński” znajduje też „Jasiński”. Kilka słów — wszystkie muszą wystąpić w wierszu.
• Wyszukiwarka sięga też do pełnych odczytów: akt znaleziony tylko w odczycie ma dopisek „znalezione w pełnym odczycie”.
• Guziki lat zawężają wszystkie zakładki do aktów z wybranego roku.
• Numer aktu otwiera okno aktu: wpis repertorium, streszczenie, osoby, pełny odczyt, rękopis wpisu (z przewijaniem stron i powiększeniem) i odsyłacz do serwisu Szukaj w Archiwach. Adres w pasku przeglądarki zmienia się wtedy na #akt-szan-NR-ROK (z oznaczeniem notariusza) — taki adres otwiera ten akt.
• Esc zamyka okno aktu i rękopis; długie listy dokłada guzik „Pokaż następne”.

Jak czytać

• W tabelach imię stoi w formie współczesnej, nazwisko w formie z kartoteki podymnego, a miejscowość pod nazwą dzisiejszą (Wojciech Jasiński, Łęcznowola); pod spodem drobnym drukiem — brzmienie aktu (Woyciech Jasieński, Krasusy Łęczna Wola). Znak „?” przy nazwie dzisiejszej: identyfikacja prawdopodobna (np. przy nieczytelnej literze). Wyszukiwarka znajduje obie formy nazwy osoby. Jasiński i Jasieński to jedno nazwisko.
• Pisownia współczesna: opisy aktów, powiązania i pełne odczyty podajemy w dzisiejszej pisowni — „i” zamiast „y” w spójniku, „j” zamiast dawnego „y” i „i” (Wojciech, niżej, mieszkający), „-cja” zamiast „-cya” (Rezygnacja), brakujące znaki (Świadek, Józef, małżonków). Słownictwo, odmiana, wielkie litery i interpunkcja zostają jak w akcie („niegdy”, „Przedemną”). Dawną pisownię zachowują skany aktów (odsyłacze przy akcie).
• Skróty pisarza rozwinięte w tekście: „złp”, „Zło Poll”, „Złt Polt”, „Złotych Pols” — złotych polskich; „mp”, „mpp” przy podpisie — własnoręcznie (łac. manu propria). Pozostałe zostają: JW — Jaśnie Wielmożny, JMć, Jmć — Jegomość, Wny — Wielmożny, Ur. — Urodzony (szlachcic), UUr. — Urodzeni, X. — ksiądz. W kolumnach tabel: pow. — powiat, par. — parafia, dep. — departament, obw. — obwód, zm. — zmarły, zw. — zwany.
• „Odniesienia do osób” to powiązania rodzinne słowami aktu. Znak „?” przy powiązaniu znaczy, że akt go wprost nie nazywa (np. rodzice dziecka bez słowa „Małżonków”); [?] — litera albo wyraz nieczytelny.
• „Niegdy” w akcie znaczy, że osoba już nie żyła.
• Przydomki (Mysław, Walendowicz, Zychowicz…) stoją w osobnej kolumnie.
• „Czego dotyczy” to brzmienie repertorium notariusza. Bywa inne niż akt — wtedy rozstrzyga akt.

Czego brak

• Aktów Szan. 267/1812 i Szan. 566/1818 nie odnaleziono w księgach — przy tych numerach repertorium ma wpis, a w tomach stoją akty sąsiednie.
• Z aktu Szan. 142/1813 zachowała się tylko końcówka (karta dołączona i dwie ostatnie strony).
• Repertorium bywa inne niż akt: np. Szan. 225/1812, Szan. 313/1820, Szan. 25/1821, Szan. 128/1825 — rozstrzyga treść aktu.