460/227

[s. 227] Actum in Curia Regali Lucoviensi, feria Quinta ante Festum Sanctorum Simonis et Iudae Apostolorum proxima, Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo Secundo. Ex Copia. Do urzędu y xiąg niniejszych grodzkich łukowskich oczewiście przyszedszy szlachetni Piotr Strus, niegdy szlachetnego Jana Strusa syn, y Stephan Krasuski, szlachetnego Andrzeja Krasuskiego nazwanego Synowca syn, ze wsi Krasus[?] Zembrow[?] y Gołowrzchow[?] dziedzicowie, pod czas sądów ziemskich położenia xięgi[?], którego jest zgwałcone bezpieczeństwo swoje y szlachetnego Jana N.[?] Krasuskiego, Dzierzdomy[?] imieniem[?] [?]ho[?], skoro dowiedzieli się, za czyją pomocą y potęgą wyżej mianowany gwałt przez niewiernych Żydów łukowskich Maiera Gersonowica y Bendita syna jego, także zięcia [?], stał się, przychylając się do obdukcyi ran w grodzie łukowskim uczynionej, poprawując[?] mianowanie osób w obdukcyiej opuszczone[?], skarżyli się y świadczyli naprzeciwko niewiernym Maierowi Gersonowicowi [s. 228L] y Bendetowi synowi jego, także niewiernemu Wolfowi Izkowiczowi, zięciowi tegoż Maiera, Lazarowi[?] Smoytowiczowi[?], Hayzykowi[?] Zelkowiczowi, Michelowi Izkowiczowi, Bendatowi Markowiczowi, jako principałom na gwałt wyżej mianowany pobudzającym y podszczuwaczem[?] do tego, Jakubowi Żydowi Rzeźnikowi[?], pomocnikowi, Wojciechowi Korzeniowskiemu, natenczas Burgrabiemu Zamku Łukowskiego, pomocy y potęgi na gwałt wyżej mianowany dodającemu y innym osobom rozkazującym y w samej violentiej obecnemu[?], niesłusznie czyniącemu[?], y [?] Walentemu Haydukowi y Andrzejowi Świderski[r?]skiemu, Stanisławowi [?]owi, Kozakom Zamku tegoż Łukowskiego, jako pomocnikom; nadto Sławetnym Jerzemu Kuśmierowi, Mathiaszowi Kuśmierowi, Jakubowi Drozdkowi[?], Jerzemu Kuśmierowi[?] Szyglowi[?], cieśli, Marcinowi Siemkowi[?], Wojtowi[?], Stanisławowi Zdunowi, Sa[?]ckiemu[?], Hencowi[?], Grzegorzowi[?] Cyb[?]ckowi[?], Cysikowi[?] y innym, tumultem pomocy y otuchy na gwałt wyżej mianowany dodającem y niektórem samą rzeczą gwałt pełniącem, obo[?] oni mimo [?] przestąpiwszy prawa [s. 228P] y Constitucye Koronne, które bezpieczeństwo wszelakich sądów obwarowali y na przestępnych winy opisali, nic się nie obawiające win przeciwko gwałcącym bezpieczeństwo pospolite sądów wszelakich y szlachtę, onadto[?] bez wszelakiego prawnego postępku, wręczeniem[?] [?] prostego stanu ludziom postanowionych, czasu niedawno przeszłego, to jest w czwartek przed Świętem Świętej Jadwigi blisko przeszłego, gdy protestantowie, mające pewne swoje potrzeby tak do sądów grodzkich jako y ziemskich y na inne miejsca, do Łukowa przyjechali y tam przez czas niemały rozmaitemi [?]dnościami[?] zabawili się, odprawiwszy swoje potrzeby, naraz z Łukowa ku domowi swemu do wsi Krasus[?] powracali się, y chcąc się napić, jadąc mimo Maiera Żyda, rzekli, by miał napój jaki, pytali. Pomieniony Żyd Maier, że napoje ma wszelakie, odezwawszy się, dom swój otworzył y aby wjechali prosił. A gdy protestantowie wjechali do niego y napój jaki miał u siebie w domu, to jest miód, pili, pomieniony Gerszon Żyd, znać mając[?] [ja]kiś rankor, lubo pomieniony Burgra‑ [s. 229L] ‑bia, na którego z protestantów czyli zaś, spodziewając się co z [?] albo w[?] protestantów, za pomocą w na‑dzieję[?] otuchy pomienionego Burgrabiego, na wszelakie violentye przy Żydach stawać obiecującego się, czyli też z namowy jego, bez wszelakiej słusznej dania przyczyny, gdy protestantowie w niczym nie wiedząc[?] y owszem potrosze zapijające się [?] rozmowami[?] tak sami z sobą jako y z Żydem pomienionym zabawili się, wypadszy z domu swego, czego protestantowie postrzedz nie mogli, zaraz do pomienionego Burgrabiego o bytności protestantów dał znać y aby z pomocą zaraz z niem szedł, namawiał; którego namową a snać spodziewaną korzyścią uwiedziony Burgrabia, przybrawszy sobie pomienionych hajdaków y kozaków, także mieszczan łukowskich y Żydów [?], na gwałt zawoławszy, armatnie na gospodę, tam gdzie protestantowie się dzieli, naszedł y dobywać się chciał. Protestantowie zaś nie wiedząc w czym, a nie mając[?] komu za miód płacić, pieniądze na stole za miód położywszy, [s. 229P] sami na koniec wsiadali, a jeden z nich drzwi otwarał y już wyjeżdżać poczęli ze drzwi, zarazem pomienieni Żydzi y Burgrabia z hajdakami y mieszczanami onymi zastąpili drogę y kijmi, obuchami y kamieniami rozmaicie, jedni z[?] [?] w pocisku[?] bić poczęli. A lubo protestantowie rzekli, by[?] co winni byli wyżej mianowanemu Burgrabiemu, sprawę o sobie dać chcieli, pomieniony Burgrabia, na sprawowanie się protestantów nie słuchając, bić, zabijać kazał, z czego Żydzi tym więcej ucie[szeni?], [?]ające, tym barziej te słowa powtarzali y naprzód szlachetnego Piotra Strusa, jednego wyjeżdżającego, drągiem tak ciężko w głowę uderzyli, że aż z konia spadł; potym onego na ziemi leżącego kijmi, obuchami bili, po ziemi zaciągnąwszy w błoto, y do wody w [?]topie[?] ciągnęli; zaledwie się niektórem mieszczanom pohamować dali. Szlachetnemu zaś Stephanowi Krasuskiemu, obronną ręką uchodzącemu, ciężkie razy[?] zadali. Do tego pomienionemu Strusowi pieniędzy gotowych złotych [?] [?] z pochwy[?] w czapce[?] oprawne … [ciąg na dalszej stronie] [s. 230P] chustek dwie flanskiego[?] płótna, żupan atłasowy sukna francuskiego wniwecz podrapali, który ważył złotych pięćdziesiąt y cztery polskich, kontusz zielony błotem wniwecz zdeptali y wniwecz poszarpali, strzemię z puśliskiem[?] bitego[?] rzemienia, boty [?] z ru[?] wszy[?] y innych rzeczy niemało; szlachetnego Stephana Krasuskiego szablę kosztującą złotych dwanaście, ładownicę srebrem oprawną kosztującą złotych półtosma, czapkę purpurową kosztującą złotych trzy, drugą turzy[?]kową kosztującą złotych dwa, [?] żupan[?] wzięli znowu [?], czapkę falendyszową złotych dwa, wążyła[?] prochu funt, kul czterdzieści z ołowiu zrobionych; a nadto protestantów w niczem[?] niewinnych, szlachtę osiadłą, prawem nieprzekonanych, prywatnem sposobem pomienieni Żydzi y Burgrabia z hajdukami, kozakami y mieszczany do zamku przez miasto [?] y pięściami, kułakiem[?] potrącając, a mianowicie Żydzi [?] [?] złorzecząc, obdarłszy z wszystkiego prowadzili, [s. 230L] a zaprowadziwszy do więzienia szpetnego, narocznie[?] zgotowanego, osadzili y w tym więzieniu naymniej napoju obrażonym nie dopuszczając, Cyrulika do opatrzenia ran, pod wartą[?] y drzwi zabiwszy, przez noc y ku południowi na zamku trzymali. Przy którem zabraniu do więzienia, na contempt szlachecki, pomieniony Burgrabia wyżej mianowanemu Ja[?]nowi Krasuskiemu, [?] namniej niewinnemu, aże będąc[?], y równo z protestantami do więzienia osadził y [?] trzymał. Którem takowem postępkiem przeciwko prawu y Constitucyom koronnem wystąpili y w peny[?] [?] Constitucyjach przeciwko gwałcicielom[?] sądy wszelakie y szlachtę bezprawnie więżącym y [?]rzącym, a mianowicie [?], opisane popadli. O co się przeciwko niem y powtóre świadczą[?], ofiarując się o to z niemi według protestacyey teraźnieyszey y obductiey [dalszy ciąg poza kartami zadania]

[s. 227] Działo się na zamku królewskim łukowskim, w czwartek najbliższy przed świętem świętych Apostołów Szymona i Judy, roku Pańskiego tysiąc sześćset sześćdziesiątego drugiego. Z kopii. Stanąwszy osobiście przed urzędem i księgami niniejszymi grodzkimi łukowskimi, szlachetni Piotr Strus, syn zmarłego szlachetnego Jana Strusa, i Stefan Krasuski, syn szlachetnego Andrzeja Krasuskiego zwanego Synowcem, dziedzice ze wsi Krasus[?], Zembrów[?] i Gołowrzchów[?], w czasie sądów ziemskich [w sprawie] położenia księgi[?], w której naruszone zostało bezpieczeństwo ich własne i szlachetnego Jana N.[?] Krasuskiego, [?], skoro dowiedzieli się, czyją pomocą i siłą wyżej wymieniony gwałt stał się przez niewiernych Żydów łukowskich, Majera Gersonowicza i Bendyta, jego syna, także zięcia [?], przychylając się do obdukcji ran uczynionej w grodzie łukowskim i poprawiając[?] wymienienie osób pominiętych[?] w obdukcji, skarżyli się i oświadczali przeciwko niewiernym Majerowi Gersonowiczowi [s. 228L] i Bendetowi, jego synowi, także niewiernemu Wolfowi Izkowiczowi, zięciowi tegoż Majera, Lazarowi[?] Smoytowiczowi[?], Hajzykowi[?] Zelkowiczowi, Michelowi Izkowiczowi, Bendatowi Markowiczowi, jako głównym sprawcom, pobudzającym do wyżej wymienionego gwałtu i podżegaczom[?] do tego; Jakubowi, Żydowi rzeźnikowi[?], pomocnikowi; Wojciechowi Korzeniowskiemu, ówczesnemu burgrabiemu zamku łukowskiego, który do wyżej wymienionego gwałtu dodawał pomocy i siły, rozkazywał innym osobom i był obecny przy samym gwałcie[?], postępując niesłusznie[?]; a także [?] Walentemu Hajdukowi i Andrzejowi Świderski[r?]skiemu, Stanisławowi [?], kozakom tegoż zamku łukowskiego, jako pomocnikom; nadto sławetnym Jerzemu Kuśmierzowi, Maciejowi Kuśmierzowi, Jakubowi Drozdkowi[?], Jerzemu Kuśmierzowi[?] Szyglowi[?], cieśli, Marcinowi Siemkowi[?], wójtowi[?], Stanisławowi Zdunowi, Sa[?]ckiemu[?], Hencowi[?], Grzegorzowi[?] Cyb[?]ckowi[?], Cysikowi[?] i innym, którzy tłumnie dodawali pomocy i otuchy do wyżej wymienionego gwałtu, a niektórzy sami czynem gwałt pełnili, [?] wbrew [?] przestąpiwszy prawa [s. 228P] i konstytucje koronne, które obwarowały bezpieczeństwo wszelkich sądów i określiły kary na przestępców, nic nie obawiając się kar przeciwko gwałcącym bezpieczeństwo publiczne wszelkich sądów i szlachtę, a ponadto[?] bez żadnego postępowania prawnego, [?] ludziom prostego stanu ustanowionych, niedawno, mianowicie w czwartek przed świętem świętej Jadwigi, niedawno minionym: gdy protestujący, mając pewne swoje sprawy zarówno w sądach grodzkich, jak i ziemskich, i w innych miejscach, przyjechali do Łukowa i tam przez niemały czas zajęci byli rozmaitymi [?], załatwiwszy swoje sprawy, wracali od razu z Łukowa do domu, do wsi Krasus[?], i chcąc się napić, jadąc obok Majera Żyda, zapytali, czy ma jakiś napój. Wspomniany Żyd Majer, odezwawszy się, że ma wszelkie napoje, otworzył swój dom i prosił, aby wjechali. A gdy protestujący wjechali do niego i pili napój, jaki miał u siebie w domu, to jest miód, wspomniany Gerszon Żyd, mając widać jakąś urazę (rankor), albo wspomniany burgra‑ [s. 229L] ‑bia, na którego z protestujących czy też, spodziewając się [?] protestujących, w nadziei[?] pomocy i otuchy wspomnianego burgrabiego, który obiecywał stawać przy Żydach w każdym gwałcie, czy też z jego namowy, bez dania żadnej słusznej przyczyny, gdy protestujący o niczym nie wiedząc[?], a owszem po trochu popijając, bawili się [?] rozmowami[?] tak sami ze sobą, jak i ze wspomnianym Żydem, wypadłszy ze swego domu, czego protestujący nie mogli spostrzec, natychmiast dał znać wspomnianemu burgrabiemu o obecności protestujących i namawiał, aby zaraz szedł z nim z pomocą; namową tego i, jak widać, spodziewaną korzyścią uwiedziony burgrabia, przybrawszy sobie wspomnianych hajduków i kozaków, także mieszczan łukowskich i Żydów [?], zawoławszy na gwałt, zbrojnie najechał gospodę, gdzie przebywali protestujący, i chciał się do niej dobywać. Protestujący zaś, nie wiedząc, o co chodzi, a nie mając[?] komu zapłacić za miód, położywszy pieniądze za miód na stole, [s. 229P] w końcu sami wsiadali [na konie], a jeden z nich otwierał drzwi i już zaczęli wyjeżdżać za drzwi, gdy zarazem wspomniani Żydzi i burgrabia z hajdukami i owymi mieszczanami zastąpili im drogę i zaczęli bić kijami, obuchami i kamieniami, rozmaicie, jedni [?]. A choć protestujący mówili, że[?] chcą zdać sprawę z siebie co do tego, w czym byli winni wyżej wymienionemu burgrabiemu, wspomniany burgrabia, nie słuchając tłumaczenia się protestujących, kazał bić i zabijać; z czego Żydzi tym bardziej ucie[szeni?], [?], tym bardziej powtarzali te słowa i najpierw szlachetnego Piotra Strusa, wyjeżdżającego jako pierwszego, uderzyli drągiem w głowę tak ciężko, że aż spadł z konia; potem bili go, leżącego na ziemi, kijami i obuchami, zaciągnąwszy go po ziemi w błoto, i ciągnęli do wody [?]; zaledwie dali się powstrzymać niektórym mieszczanom. Szlachetnemu zaś Stefanowi Krasuskiemu, uchodzącemu z bronią w ręku, zadali ciężkie razy[?]. Do tego wspomnianemu Strusowi [zabrali?] gotowych pieniędzy złotych [?] [?] z pochwy[?] w czapce[?] oprawne … [ciąg na dalszej stronie] [s. 230P] dwie chustki z płótna flanskiego[?]; żupan atłasowy z sukna francuskiego, który był wart pięćdziesiąt cztery złote polskie, zupełnie podrapali; kontusz zielony zdeptali w błocie i zupełnie poszarpali; strzemię z puśliskiem[?] z bitego[?] rzemienia, buty [?] [?] i niemało innych rzeczy; szlachetnemu Stefanowi Krasuskiemu [zabrali] szablę wartą dwanaście złotych, ładownicę oprawną w srebro wartą siedem i pół złotego, czapkę purpurową wartą trzy złote, drugą [czapkę] turzy[?]kową wartą dwa złote, [?] żupan[?] wzięli znowu [?], czapkę z sukna falendyszowego [wartą] dwa złote, wążyłę[?] prochu — funt, kul ołowianych czterdzieści. A ponadto protestujących, w niczym[?] niewinnych, szlachtę osiadłą, przez sąd nieprzekonaną, wymienieni Żydzi i burgrabia z hajdukami, kozakami i mieszczanami prywatnym sposobem prowadzili do zamku przez miasto, [?] i pięściami, kułakiem[?] potrącając, a zwłaszcza Żydzi [?] złorzecząc, obdarłszy ze wszystkiego; [s. 230L] a zaprowadziwszy do szpetnego więzienia, umyślnie[?] przygotowanego, osadzili [ich] i w tym więzieniu, nie dopuszczając do pobitych najmniejszego napoju ani cyrulika do opatrzenia ran, pod strażą[?] i z zabitymi drzwiami trzymali na zamku przez noc aż ku południowi. Przy tym zabraniu do więzienia, na wzgardę stanu szlacheckiego, wymieniony burgrabia wyżej wymienionego Ja[?]na Krasuskiego, [?] w najmniejszym stopniu niewinnego, [?] razem z protestującymi osadził w więzieniu i [?] trzymał. Takim postępkiem wystąpili przeciwko prawu i konstytucjom koronnym i popadli w kary [?] opisane w konstytucjach przeciwko gwałcicielom[?] sądów wszelakich i bezprawnie więżącym szlachtę i [?], a mianowicie [?]. O co przeciwko nim po raz drugi świadczą [= protestują][?], ofiarując się [dochodzić] tego z nimi według niniejszej protestacji i obdukcji […]